“Siyasi tarixdə elə hadisələr var ki, onların əsl mənası  keçdikləri zamanın işığında daha aydın görünür. Bəzən bir siyasi təşkilatın ömrünü dəyişən siyasi mənzərələr, müxtəlif ictimai mərhələlər və zamanın sərt sınaqları müəyyənləşdirir. Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) otuz altı ildir, davam edən siyasi yolu da belə bir tarixdir. Bu yol, mahiyyət etibarilə, Azərbaycanın müstəqillik dövrünün siyasi yaddaşından keçən uzun bir xəttdir: müəyyən məqamlarında sərtləşən, müəyyən dövrlərində istiqamətini yeniləyən, lakin əsas siyasi konturlarını qoruyan bir xətt. YAP-ın 1992-ci il noyabrın 21-də təsis olunması Azərbaycanın siyasi tarixinin ən qarışıq dövrü idi. Ölkənin müstəqilliyinin ilk illərində siyasi institutların hələ formalaşmaqda olduğu, cəmiyyətin gələcəklə bağlı müxtəlif suallar qarşısında qaldığı bir zamanda meydana çıxan bu təşkilat qısa müddət ərzində öz siyasi və təşkilati çevrəsini genişləndirdi. Həmin dövrün mürəkkəbliyi nəzərə alınanda YAP-ın təşəkkülünü yalnız partiya quruculuğu faktı kimi deyil, həm də siyasi nizam axtarışının ifadələrindən biri kimi oxumaq mümkündür”.

Bu sözləri Pravda.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova deyib.

Deputat bildirib ki, Partiyanın sonrakı taleyi onu Azərbaycan siyasi sisteminin ən uzunömürlü institutlarından birinə çevirib: “1993-cü ildən etibarən hakimiyyətə gəlməsi ilə YAP-ın qarşısında tamamilə yeni bir siyasi məsuliyyət mərhələsi açıldı. Artıq söhbət yalnız siyasi mövqe nümayiş etdirməkdən, seçki mübarizəsində iştirak etməkdən getmirdi. Hakimiyyət məsuliyyəti siyasi ideyaların dövlət idarəçiliyində sınanmasını, kadr potensialının səfərbər edilməsini, təşkilati mexanizmlərin işlək vəziyyətdə saxlanmasını və siyasi kursun ardıcıllığının təmin edilməsini tələb edirdi. Hər bir siyasi təşkilatın tarixində onun ideyalarından daha çox, həmin ideyaları zamanın müxtəlif mərhələlərində necə yaşatması mühüm məsələdir. Çünki zaman siyasi mətnlərin ən sərt redaktorudur: bir dövrün doğru hesab etdiyi suallar növbəti dövrdə öz yerini başqa suallara verir, dünənin siyasi dili bu günün ictimai gözləntiləri qarşısında yenidən nəzərdən keçirilir. YAP-ın uzun siyasi tarixini də bu mənada yalnız hakimiyyət faktoru ilə izah etmək mümkün deyil. Burada təşkilati davamlılıq, siyasi yaddaş, kadr siyasəti və dəyişən şəraitə uyğunlaşma qabiliyyəti bir-birini tamamlayan amillər kimi çıxış edir. Xüsusilə, kadr məsələsi üzərində dayanmağa dəyər. Siyasi təşkilatın ideoloji xətti nə qədər ardıcıl olsa da, onu daşıyan insanlar olmadıqda həmin xətt canlı siyasi məzmununu itirə bilər. YAP-ın uzunmüddətli fəaliyyətinin mühüm cəhətlərindən biri müxtəlif mərhələlərdə siyasi və idarəçilik təcrübəsinə malik kadrların formalaşdırılması, yeni nəsil siyasətçilərin və idarəçilərin prosesə cəlb olunmasıdır. Bu baxımdan partiyanın kadr potensialı yalnız statistik göstərici kimi deyil, siyasi təcrübənin bir nəsildən digərinə ötürülməsi mexanizmi kimi dəyərləndirilə bilər. Peşəkarlıq da burada xüsusi məna qazanır. Dövlət idarəçiliyi yalnız siyasi sədaqət və təşkilati intizamdan ibarət deyil, o həm də bilik, məsuliyyət, institusional təcrübə və qərarvermə mədəniyyəti tələb edir. Uzun müddət siyasi hakimiyyətin əsas dayaqlarından biri kimi çıxış edən YAP-ın formalaşdırdığı kadr çevrəsində müxtəlif idarəçilik sahələrini təmsil edən insanların olması partiyanın siyasi sistemdəki institusional rolunu müəyyənləşdirən amillərdən biridir. YAP-ın “regionda alternativi olmayan partiya” kimi səciyyələndirilməsi də daha çox onun siyasi davamlılığı kontekstində nəzərdən keçirilməlidir. Çünki Cənubi Qafqazın siyasi mənzərəsində uzun müddət ardıcıl şəkildə hakim siyasi təşkilat statusunu qorumaq sıradan siyasi fakt deyil. Bununla belə, siyasi üstünlüyü yalnız rəqiblərin mövcudluğu və ya yoxluğu ilə ölçmək siyasi proseslərin mahiyyətini sadələşdirərdi. Burada daha mühüm olan partiyanın öz siyasi institutunu zaman içərisində necə qoruması, müxtəlif seçki dövrlərindən keçməsi, təşkilati strukturunu saxlaması və cəmiyyətin dəyişən tələbləri qarşısında öz siyasi dilini yeniləmək imkanlarıdır. YAP-ın siyasi xəttində dövlətçilik məfhumunun xüsusi yer tutması da onun yaranma şəraiti ilə bilavasitə bağlıdır. Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, siyasi sabitliyin təmin olunması və milli dövlətçiliyin qorunması məsələləri ictimai-siyasi gündəmin əsas mövzularından idi. YAP öz siyasi identikliyini də böyük ölçüdə bu anlayışların ətrafında formalaşdırdı. Sonrakı illərdə dövlətçilik ideyası partiyanın siyasi ritorikasında əsas dayaqlardan biri olaraq qaldı”.

Deputat dövlətçilik ideyasında Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rolunu xüsusi vurğulayıb: “Burada Heydər Əliyev amilini də ayrıca qeyd etmək lazımdır. YAP-ın siyasi tarixini onun qurucusunun adı və siyasi irsi olmadan təsəvvür etmək mümkün deyil. Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi siyasi xətt partiyanın ideoloji və təşkilati yaddaşında mühüm yer tutur. Sonrakı mərhələlərdə bu siyasi irsin davam etdirilməsi YAP-ın özünü təqdimetmə modelinin əsas elementlərindən birinə çevrilib. Bu baxımdan, partiyanın tarixində liderlik və siyasi varislik anlayışları bir-birindən ayrı deyil, eyni siyasi xəttin müxtəlif mərhələləri kimi görünür. Lakin uzunömürlülük yalnız üstünlük deyil, həm də məsuliyyətdir. Otuz ildən artıq hakimiyyət təcrübəsi siyasi təşkilata müəyyən tarixi kapital qazandırdığı kimi, onun üzərinə daha böyük ictimai məsuliyyət də qoyur. Cəmiyyət dəyişir, sosial münasibətlər yenilənir, yeni nəsillər meydana çıxır, onların siyasi gözləntiləri və dünyaya baxışları əvvəlki nəsillərdən fərqlənir. Belə bir şəraitdə siyasi təşkilat üçün ən mühüm məsələlərdən biri öz keçmişinə sədaqətlə gələcəyin çağırışları arasında tarazlıq yaratmaqdır. Çünki siyasi yaddaş arxiv deyil, o, daim yenidən oxunan canlı mətndir. Keçmişin təcrübəsi yalnız o zaman mənəvi və siyasi kapitala çevrilir ki, həmin təcrübədən gələcəyin suallarına cavab vermək üçün istifadə olunsun. YAP qarşısında duran məsələ də bu mənada təkcə mövcud siyasi mövqeləri qorumaqdan ibarət deyil. Yeni kadrların yetişdirilməsi, gənc nəslin siyasi proseslərə daha fəal cəlb olunması, müasir idarəçilik düşüncəsinin gücləndirilməsi və cəmiyyətin dəyişən sosial-siyasi gözləntilərinin düzgün oxunması uzun siyasi tarixə malik hər bir təşkilat üçün obyektiv zərurətdir. YAP-ın Azərbaycan siyasi tarixindəki yerini müəyyənləşdirən əsas cəhət, məncə, məhz bu davamlılıq anlayışıdır. O, bir seçki dövrünün və ya konkret siyasi mərhələnin təşkilatı olaraq qalmayıb; zamanın müxtəlif siyasi qatlarından keçərək institusional xarakter qazanıb. Onun tarixində həm liderlik, həm təşkilatlanma, həm kadr siyasəti, həm də dövlət idarəçiliyi təcrübəsi bir-birinə bağlanan vahid siyasi xəttin ayrı-ayrı halqalarıdır. Bu gün YAP haqqında danışarkən, əslində, yalnız bir partiyanın fəaliyyətindən danışmırıq. Onun siyasi bioqrafiyası Azərbaycanın müstəqillik tarixinin mühüm hissələrindən biri ilə kəsişir. Bu bioqrafiyanın gələcək səhifələri isə artıq yalnız keçmişin siyasi irsi ilə deyil, yeni zamanın gətirdiyi suallarla yazılacaq. Çünki siyasi tarixdə ən çətin məsələ uzun müddət mövcud olmaq deyil; uzun müddət mövcudluğun mənasını hər yeni dövrdə yenidən yaratmaqdır. YAP-ın qarşısında duran əsas çağırış da məhz budur: özünün formalaşdırdığı siyasi təcrübəni zamanın yeni ritmi ilə uzlaşdırmaq və keçmişdən gələn siyasi xətti gələcəyin tələbləri ilə dialoqa gətirmək”.

Aytəkin Qardaşova