“Azərbaycan ilə Özbəkistan arasındakı münasibətlər son on ildə keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyub. Ortaq türk kökü, dil qohumluğu, İslam mədəniyyəti və Sovet dövrünün ortaq tarixi təcrübəsi üzərində qurulan bu əlaqələr bu gün artıq ənənəvi "qardaşlıq" diskursundan çıxaraq institusional, hüquqi cəhətdən möhkəmləndirilmiş strateji müttəfiqliyə çevrilib. İki ölkə arasındakı əlaqələrin dinamikasını siyasi, iqtisadi və humanitar müstəvidə təhlil etmək, həmçinin bu münasibətlərin hər iki dövlət üçün daşıdığı əhəmiyyəti qiymətləndirmək bugünkü Avrasiya geosiyasətini anlamaq baxımından mühümdür”.

Bu sözləri Pravda.az-a açıqlamasında Azərbaycan-Özbəkistan parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun üzvü Naqif Həmzəyev deyib.

Deputat bildirib ki, Azərbaycan-Özbəkistan siyasi dialoqu son illərdə misli görünməmiş intensivliklə inkişaf edib: “Prezident İlham Əliyev ilə Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev arasındakı şəxsi etimad münasibətləri dövlətlərarası əlaqələrin sürətlə irəliləməsinə zəmin yaradıb, son beş ildə iki lider arasında 15-ə yaxın qarşılıqlı səfər həyata keçirilib, bunlardan yeddisi Prezident Əliyevin Özbəkistana səfərləri olub. Bu siyasi yaxınlaşma hüquqi baxımdan da rəsmiləşdirilib. 2023-cü il avqust ayında Ali Dövlətlərarası Şuranın yaradılması, institusional əməkdaşlıq mexanizminin formalaşması reallaşıb. 2024-cü il avqust ayında "Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə"nin imzalanıb. 2025-ci il, iyul ayında "Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə"nin imzalanması baş tutub. 2026-cı ilin avqustun 23-də “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında əbədi dostluq haqqında Müqavilə” imzalanıb. Bu sənədlər iki müstəqil və suveren dövlət arasında formal müttəfiqlik, dostluq statusunu təsbit edib. Diplomatik səviyyədə əlaqələr də intensiv davam edir. Çoxtərəfli platformalarda da əməkdaşlıq güclənir. Hər iki ölkə Türk Dövlətləri Təşkilatının fəal üzvüdür və bu təşkilat çərçivəsində ortaq mövqe nümayiş etdirirlər. Bundan əlavə, BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı və Qoşulmama Hərəkatı kimi beynəlxalq strukturlarda da qarşılıqlı dəstək davam edir".

N.Həmzəyev bildirib ki, iqtisadi əməkdaşlıq da siyasi dialoqla paralel şəkildə güclənib: “2026-cı ilin yanvar-may aylarında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 33% artaraq 144 milyon dollara çatıb. Bu, mütləq rəqəm baxımından hələ kiçik olsa da, artım templəri baxımından diqqətəlayiqdir. Üç il əvvəl yaradılan Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkəti 500 milyon dollarlıq ümumi kapitalla fəaliyyət göstərir və hər iki ölkədə müxtəlif sektorlarda layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün əsas alətlərdən birinə çevrilib. Orta Dəhliz konsepsiyası çərçivəsində Azərbaycanın Mərkəzi Asiya üçün Avropaya çıxış qapısı rolu güclənir. 2025-ci ildə tranzit yükdaşımaları 6,7% artaraq 1,4 milyon tona çatıb. 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında isə əlavə 12,2% artımla 675 min tona yüksəlib. İki ölkə arasında birgə istehsal layihələri də genişlənir. Hökumətlərarası Müştərək Komissiya ticarət-iqtisadi əlaqələrin institusional koordinasiyasını təmin edir və mütəmadi iclaslarla əməkdaşlığın praktiki mexanizmlərini formalaşdırır. İqtisadi və siyasi əlaqələr mədəni-humanitar zəmin üzərində daha da möhkəmlənir. 2025-2026-cı tədris ilində Özbəkistandan 67 tələbə Azərbaycanda, Azərbaycandan isə 176 tələbə Özbəkistanda təhsil alıb. İşğaldan azad olunmuş Füzuli rayonunda Özbəkistanın təşəbbüsü ilə tikilən Mirzə Uluqbəy adına orta məktəb və "Dostluq bağı" adlı 100 hektarlıq nar bağı əməkdaşlığın rəmzi ifadələrindəndir. Şəhərlərarası tərəfdaşlıq təşəbbüsləri xalqlar arasında birbaşa əlaqələri genişləndirir. Bu sahə ortaq dil, tarix və mədəni dəyərlər üzərində qurulduğu üçün digər əməkdaşlıq formalarına nisbətən daha davamlı və üzvi xarakter daşıyır”.

Deputatın sözlərinə görə, münasibətlərin inkişafı hər iki ölkə üçün əhəmiyyətilidir: “Azərbaycan Mərkəzi Asiya bazarına və Türk dünyasının şərq qanadına çıxış imkanı əldə edir. Orta Dəhliz layihəsində strateji tranzit mövqeyinin möhkəmlənməsi Özbəkistan kimi iri Mərkəzi Asiya iqtisadiyyatının bu dəhlizə cəlb olunması Azərbaycanın regional əhəmiyyətini artırır.  Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əlavə siyasi dəstək və blok həmrəyliyi yaranır. Özbəkistan Dənizə çıxışı olmayan ölkə kimi Xəzər-Qafqaz dəhlizi vasitəsilə Avropa bazarlarına alternativ tranzit marşrutu əldə edir. Xarici investisiya mənbələrinin diversifikasiyası reallaşır.  Regional inteqrasiya prosesində fəal iştirak vasitəsilə beynəlxalq mövqeyin gücləndirilməsi baş tutur. Türk dünyası ilə institusional əlaqələrin dərinləşdirilməsi sürətlənir. Bu münasibətlər təkcə ikitərəfli çərçivə ilə məhdudlaşmır. Cənubi Qafqaz ilə Mərkəzi Asiyanı birləşdirən daha geniş Avrasiya nəqliyyat-enerji arxitekturasının formalaşmasında mühüm həlqədir. Enerji, nəqliyyat və təhlükəsizlik məsələlərinin kəsişdiyi bu oxun möhkəmlənməsi hər iki region üçün Rusiya və Çindən asılılığı azaltmaqla alternativ inteqrasiya vektoru yaradır. Azərbaycan-Özbəkistan münasibətləri bu gün ortaq tarix və mədəniyyətdən qidalanan, lakin praqmatik iqtisadi maraqlar və geosiyasi hesablamalarla möhkəmləndirilən çoxşaxəli tərəfdaşlıq modelinə çevrilib. Siyasi müttəfiqliyin hüquqi sənədlərlə təsbiti, ticarət-investisiya əlaqələrinin artan dinamikası və humanitar sahədə davamlı əməkdaşlıq bu münasibətlərin təsadüfi deyil, strateji xarakter daşıdığını göstərir. Gələcəkdə Orta Dəhliz layihəsinin inkişafı və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsindəki əməkdaşlığın dərinləşməsi bu tərəfdaşlığı daha da möhkəmləndirəcək amillər kimi görünür”.

Aytəkin Qardaşova