Stress keçirən insan hər zaman əsəbi, gərgin və ya kədərli görünməyə bilər. Bəzi insanlar daha çox danışdığı halda, digərləri susmağa, sosial münasibətlərdən uzaqlaşmağa və özünü işə, idmana və ya müxtəlif məşğuliyyətlərə həsr etməyə üstünlük verir. Bəs kişilərin stress zamanı susması nə ilə bağlıdır?

Pravda.az xatırladır ki, stress hər insanda fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Bəziləri hisslərini danışaraq ifadə edir, bəziləri isə əksinə, özünə qapanır və bir müddət tək qalmaq istəyir. Kişilərin susması və ünsiyyətdən uzaqlaşması da bəzən “hisslərini göstərmir”, “mənimlə maraqlanmır” və ya “ünsiyyət qurmaq istəmir” kimi qiymətləndirilir. Lakin mütəxəssislərə görə, belə nəticəyə dərhal gəlmək doğru deyil.

Susmaq həmişə laqeydlik demək deyil

Əgər partnyorunuz stressli olduğu zaman daha az danışır, suallara qısa cavab verir və ya bir müddət tək qalmaq istəyirsə, bunu dərhal münasibətinizlə əlaqələndirmək düzgün olmaya bilər.

Stress altında olan bəzi insanlar yaşadıqları hissləri sözlə ifadə etməkdə çətinlik çəkir. Digərləri isə problemin üzərində düşünmək və sakitləşmək üçün sosial münasibətlərdən müvəqqəti uzaqlaşmağa üstünlük verirlər.

Lakin burada mühüm bir məqam var: bir insanın susmasının səbəbini yalnız davranışına baxaraq müəyyən etmək mümkün deyil. Bir neçə saat və ya bir neçə gün daha az danışmaqla həftələrlə ünsiyyətdən qaçmaq eyni vəziyyət deyil. Eyni zamanda, susmaqdan partnyoru cəzalandırmaq və ya münasibətdə davamlı emosional uzaqlıq yaratmaq üçün istifadə edilməsi də normal stress reaksiyası kimi qəbul edilməməlidir.

“Hər şeyi özüm həll etməliyəm” düşüncəsi təsir göstərə bilər

Kişilərin stressə reaksiyasını anlamaq üçün yalnız stressin özünə deyil, cəmiyyətin kişilərdən gözləntilərinə də diqqət yetirmək lazımdır.

Araşdırmalar göstərir ki, ənənəvi kişilik normaları bəzi kişilərin psixoloji çətinliklərini ifadə etməsinə və yardım istəməsinə mane ola bilər. “Güclü olmalıyam”, “özüm öhdəsindən gəlməliyəm” və “zəifliyimi göstərməməliyəm” kimi düşüncələr insanın yaşadığı problemi başqaları ilə bölüşməsini çətinləşdirə bilər.

Bu isə bütün kişilərin hisslərini ifadə etmədiyi anlamına gəlmir. Sadəcə bəzi kişilər emosional çətinliklərini ifadə etmək üçün kifayət qədər sosial dəstəyə sahib olmaya bilərlər.

Özünü yetərsiz hiss etmək də təsir edə bilər

İşdə uğursuzluq, maddi problemlər, ailə məsuliyyətləri, münasibətlərdə yaşanan çətinliklər və gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik hər kəs üçün stress mənbəyi ola bilər.

Lakin özünü uğurlu, kifayət qədər bacarıqlı və vəziyyətə nəzarət edən biri kimi görmək bəzi insanlar üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. İnsan öz dəyərini uğur, məhsuldarlıq və ailəsinə maddi-mənəvi dəstək olmaq üzərindən müəyyənləşdirirsə, yaşadığı uğursuzluq sadəcə bir problem deyil, “mən yetərsizəm” düşüncəsinə də çevrilə bilər.

Belə vəziyyətdə insan problemini danışmaq əvəzinə özünə qapanmağı seçə bilər.

Stress özünü əsəbilik və qəzəblə də göstərə bilər

Stress və psixoloji gərginlik hər zaman kədər şəklində görünmür. Bəzi insanlarda səbirsizlik, narahatlıq, dözümsüzlük və əsəbilik daha qabarıq ola bilər.

Araşdırmalar göstərir ki, depressiya yaşayan kişi və qadınlarda bəzi simptomlar fərqli şəkildə özünü göstərə bilər. Kişilərdə riskli davranışlar, maddə istifadəsində artım və impulsivlik kimi əlamətlər daha çox müşahidə oluna bilər. Lakin bu, “kişilər depressiya keçirəndə mütləq əsəbi olurlar” demək deyil. Əsas məsələ psixoloji çətinliyin hər zaman klassik kədər və ya ümidsizlik formasında görünməyə biləcəyini nəzərə almaqdır.

Buna görə də insanın davranışında nəzərəçarpacaq dəyişiklik, sosial münasibətlərdən uzaqlaşma, davamlı əsəbilik, riskli davranışların artması və ya alkoqol və digər maddələrdən istifadənin çoxalması müşahidə edilirsə, bunun arxasında psixoloji gərginliyin olub-olmadığını nəzərə almaq lazımdır.

Bəzi kişilər niyə yardım istəməkdə çətinlik çəkir?

Bunun tək bir səbəbi yoxdur. Şəxsiyyət xüsusiyyətləri, ailə mühiti, mədəniyyət, maddi vəziyyət, əvvəlki təcrübələr və insanın psixi sağlamlıqla bağlı düşüncələri bu prosesə təsir göstərə bilər.

Bəzi kişilər yardım istəməyi zəiflik kimi qəbul edə və qarşılaşdıqları problemi özləri həll etməli olduqlarını düşünə bilərlər. Bu səbəbdən “Niyə danışmırsan?” sualını verməkdənsə, qarşı tərəfə danışmaq üçün təhlükəsiz və təzyiqsiz mühit yaratmaq daha faydalı ola bilər.

Partnyorunuz belədirsə, nə edə bilərsiniz?

Partnyorunuzun stressli olduğunu düşünürsünüzsə, onu dərhal danışmağa məcbur etmək əvəzinə, yanında olduğunuzu hiss etdirə bilərsiniz.

Məsələn:

“Çətin bir dövr keçirdiyini hiss edirəm.”

“Danışmaq istəsən, səni dinləməyə hazıram.”

“Bir müddət tək qalmağa ehtiyacın varsa, buna hörmət edirəm.”

Bu cür yanaşma insana həm dəstək verir, həm də seçim imkanı yaradır.

Lakin partnyora dəstək olmaq onun bütün emosional yükünü öz üzərinə götürmək demək deyil. Eyni şəkildə, onun bir müddət tək qalmaq istəyinə hörmət etmək davamlı ünsiyyətsizliyi qəbul etmək anlamına gəlmir.

İdman və gündəlik məşğuliyyətlər kömək edə bilər

Bəzi insanlar stress keçirdikləri zaman danışmaq əvəzinə fiziki fəaliyyətlə məşğul olmağa üstünlük verirlər. Gəzinti, idman, açıq havada vaxt keçirmək və ya gündəlik işlərlə məşğul olmaq insanın rahatlamasına kömək edə bilər.

Amma stress zamanı hər kişinin mütləq idman etməli olduğunu düşünmək düzgün deyil. İnsanların stresslə mübarizə üsulları fərqlidir. Kimsə danışaraq, başqa biri gəzərək, digəri isə müəyyən müddət tək qalaraq özünü daha yaxşı hiss edə bilər. Əsas məsələ seçilən üsulun insanın həyatına və münasibətlərinə mənfi təsir göstərməməsidir.

Uzunmüddətli dəyişikliklərə diqqət yetirmək lazımdır

Bir insanın qısa müddətə sakitləşmək istəməsi normal ola bilər. Lakin özünəqapanma uzun müddət davam edirsə, gündəlik fəaliyyətlərə maraq azalırsa, yuxu və iştahda ciddi dəyişikliklər yaranırsa, alkoqol və ya digər maddələrdən istifadə artırsa, riskli davranışlar çoxalırsa və ya insan güclü ümidsizlik hiss edirsə, peşəkar dəstəyə ehtiyac ola bilər.

Stress zorakı davranışa bəraət qazandırmır

Mütəxəssislərin xüsusilə vurğuladığı məqamlardan biri də budur: kişinin stress keçirməsi, özünü yetərsiz hiss etməsi və ya emosiyalarını ifadə etməkdə çətinlik çəkməsi zorakı davranışa haqq qazandırmır.

Əgər əsəbilik təhdid, qorxutma, alçaltma, nəzarət etmə, maddi məhdudlaşdırma, cinsi məcburiyyət və ya fiziki zorakılığa çevrilirsə, bunu yalnız “stresslidir” və ya “çətin dövrdən keçir” deyə izah etmək olmaz. Belə hallarda ilk növbədə şəxsi təhlükəsizlik təmin edilməlidir.

Qeyd: Kişinin susması və özünə qapanması mütləq şəkildə stress keçirdiyi və ya münasibətində problem olduğu anlamına gəlmir. İnsanların stressə reaksiyası fərqlidir və bəzi kişilər yaşadıqları emosional çətinliyi danışmaq əvəzinə səssizliklə ifadə edə bilərlər.

Əminə Bayramova