"Zəngiləşəndə gözümüz doymur"

Belə görünür bizdə "orta variant" alınmır.
Məsələn, rifah baxımından orta təbəqə yaranmır - əsas etibarı ilə varlı və kasıblardan ibarət toplumuq.

Təhsilimizdə də oxşar vəziyyətdir - ailələlərin və az sayda fədakar müəllimlərin zəhməti hesabına 5-10% yüksək hazırlıqlı gənc yetişir, yerdə qalanların durumunu özünüzü bilirsiniz.

Qısası biz ya maksimalistik - zəngiləşəndə də gözümüz doymur. Ya da həddən artıq minimalistik - ən yoxsul yaşayış belə insanları yerindən tərpətmir, həyatından narazı etmir, "buna da şükür deyib" həyatımıza davam edirik.

Bunun nümunələri şəhərsalmamız da özünü göstərir. Yəni biz ya "ağıllı kənd (şəhər)" inşa etməyə həvəslənirik, ya da Xırdalanın timsalında şəhərsala dəliliyinin sərhəd tanımadığı yaşayış məskənləri salmağı bacarırıq.

10 ildən artıdqdır yaşadığım Xırdalandakı fəlakətli şəhərsalma barədə bir neçə dəfə yazmışam. Evimizdən 20 Yanvara qədər təxminən 10 km məsafəni səhər vaxtları 45-50 dəqiqəyə gedib çıxırıq. Yəni hər saata düşən hərəkət sürəti maksimum 15.
10-20 mln. nəfərin məskunlaşdığı meqapolislərdə bu göstərici bizdən daha yaxşıdır. Hər gün evimizdən dərsə gedən tələbləri halına acımaqdan savayı nəsə bacarmıram.

Yuxarıda qeyd elədiyim vaxtın yarısından çoxu uzunluğu cəmi 4-5 km olan Xırdalanın daxilində itir. Qeyri-rəsmi məlumata görə 250 min nəfərdən artıq əhalinin məskunlaşdığı bu bapbalaca ərazidə tikinti bütün sürətilə davam edir, amma tələbata uyğun yollar üçün ərazi saxlamaq heç kimin yadına düşmür. Yəqin peşəkar monitorinq aparılsa, məlum olacaq ki, hər hektara düşən əhali sayı normadan bəlkə də 3-5 dəfə çoxdur.

Yollar dardır, hətta ən böyük prospektnin eni belə normal (ətrafında
normal genişlikdə piyada səkisi olan) 4 zolaqlı yol çəkməyə imkan vermir.
Bu qədər dar yollarda isə tıxacı artıran başqa bir nəzarətsizlikdən və tənzimlənməmədən doğan problem var: istisnasız olaraq bütün dayanacaqlarda taksilər avtobusların yerini zəbt edir. Təbii ki, avtobuslarda dayanacaqda öz halal yerlərində dayana bilməyəndə yolun hərəkət zolağında dayanmağa, bütün gediş-gəlişi durdurmağa səbəb olur. Bakıda pis-yaxşı Nəqliyyat Agentliyi bunu tənzimləyir, Xırdalanda həmin problemə məsul olan qurumu tapa bilmirəm.

Yaxud bir də görürsən ki, 16 mərtəbə bina ucaldılıb, aşağıdan 2 mərtəbədə əlavə tikinti aparmaqla ticarət obyektinə çeviriblər. Hətta insanların hərəkət etdiyi səkilər belə həmin obyektlərin altında qalır. Sonra nə baş verir? Təbii ki, ticarət obyektinə gəliş-gediş çox olduğu üçün həmin ərazidə parkovkanın yaratdığı fəlakətli tıxac başlayır.

Hələ bu harasıdır, bizim küçəyə gələn əsas küçənin bir tərəfində səkini sıra ilə düzülmüş maşın təmiri sexləri, o biri tərəfində isə arda-arda tikilən ticarət obyektləri zəbt edib.

Bir dəfə bunu yazmışdım - dünyanın qabaqcıl universitetləri "ən pis şəhərsalma keysi" kimi tələbələrə əyani vəsait nümaiyiş etdirmək istəsə, Xırdalandan hazırlanmış sənədli filmin alternativi yəqin ki, olmaz.

Rövşən Ağayev

Ekspert