Ukraynanın birinci xanımı Yelena Zelenskaya həyat yoldaşının Prezident seçilməsindən sonra dünya mətbuatının diqqətinə düşmüşdüsə, Rusiya ilə müharibə başlayandan KİV-lərə daha çox müsahibə verməyə, ölkəsinin çətin durumu ilə bağlı çağırışlar etməyə, yardımlar cəlb etməyə başladı. Xanım Zelenskaya “Report”un Şərqi Avropa bürosuna eksklüziv müsahibəsində müharibənin fəsadlarından, ölkəsindəki insanların çətin vəziyyətindən, mədəniyyət abidələrinin dağıdılmasından, özünün digər birinci xanımlarla oxşar və fərqli fəaliyyətindən, xüsusilə də yardımlar toplamasından, yaratdığı Yelena Zelenskaya Fondundan danışıb. Beləliklə, Ukraynanın birinci xanımı Yelena Zelenskayanın müsahibəsini təqdim edirik:
- Mövcud şəraitdə həyat yoldaşınız Volodimir Zelenski Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı kimi böyük təzyiq altındadır. Belə bir vəziyyətdə Ukraynanın birinci xanımı kimi həyatınız, rolunuz və məsuliyyətlərinizdə nəcə dəyişikliklər oldu? Ölkə Prezidentinə və vətəninizə kömək etməkdə əsas fəaliyyətləriniz nədən ibarətdir?
- Birinci xanımlar adətən öz rollarına uyğun olaraq ənənəvi qadına məxsus funksiyaları yerinə yetirir, yəni ölkənin səhiyyə və ya mədəniyyətinin qayğısına qalır. Gördüyünüz kimi, mənə birinci xanımın funksiyalarına bu ənənəvi baxışı bir az dəyişmək imkanı verildi - baxmayaraq bu mənim seçimim deyildi, şərait gətirib buna çıxartdı. Birinci xanımlar silah istəmir. Birinci xanımlar beynəlxalq tribunal tələb etmir - amma mən bunu edirəm, çünki Ukraynadakı müharibə "protokol" rollarını qismən bərabərləşdirib. Hamımız qalib gəlmək üçün əlimizdə olan imkanlardan maksimum istifadə etməyə çalışırıq.
Mənim imkanım isə diplomatik cəbhənin iştirakçılarından biri olmaq idi. Müharibədən əvvəlki fəaliyyətlərimə müvafiq nazirliklərlə birlikdə azad cəmiyyətin inkişafı, mədəni diplomatiya layihələri, məktəblərdə qida islahatı, psixi sağlamlıq daxil idi. İndi bütün bunlarla yanaşı, səfirliklərimiz, dövlət qurumlarımızla birgə informasiya missiyasını həyata keçiririk: xaricdə müharibəmizdən danışır, onları bizə yardım etməyin (həm humanitar, həm də hərbi yardım), məcburi köçkünlərimizə qayğı göstərməyin zərurət olduğuna inandırıram, və mədəniyyətimizin bütün dünyada getdikcə daha çox tanınması üçün əlimdən gələni edirəm. Biz çalışırıq ki, heç bir ölkə Rusiyanın başlatdığı müharibə haqqında danışmağı dayandırmasın, bizim ehtiyaclarımızı başa düşsün və Ukraynanın təkcə özü üçün mübarizə aparmadığını dərk etsin. Ukrayna demokratiya, azadlıq və bütün dünyanın bəşəri dəyərləri naminə mübarizə aparır.
- Belə bir deyim var ki, “Güllələr danışanda, ilham pəriləri susur”. Lakin mövcud şəraitdə belə Siz öz layihələrinizi davam etdirirsiniz, o cümlədən başqa ölkələrdə ukrayna dilini tədris etdirir, ana dilinizdə kitablar çap edirsiniz. Bəs müharibə dövründə bu layihələr hansı dəyişikliklərə məruz qaldı?
- Fakt budur ki, Rusiya silahları mədəniyyətimizə hücum edir, ona görə də susmaq olmaz. Məqsədli şəkildə və qəsdən hücuma keçərək mədəni irsi və bu irsi ərsəyə gətirənləri məhv edirlər. Rusiyalılar muzeylərimizi qarət edirlər: təkcə Xerson vilayətindən 15 mindən çox rəsm götürülüb. Onların bombaları tək Mariupol Teatrını dağıtmayıb, biz 1 100-dən çox mədəni infrastruktur obyektinin dağıdılmasını və ya zədələnməsini sənədləşdirmişik. Ona görə də indi bizim vəzifəmiz Ukrayna mədəniyyətinin dünyada həmişəkindən daha çox tanınmasını təmin etməkdir. Mədəniyyət bizim şahidimizdir və indi yaşadıqlarımızı əks etdirən səsimizdir. Ona görə də bu səs ucadan səslənməlidir, düşmən işğalına qarşı mübarizəmizdə bizi daha da gücləndirməlidir.
Səsimizi bütün dünyaya necə çatdıra bilərik? Əlbəttə, hər birimizin əməyi ilə. Müharibənin bizi hansı ölkəyə gətirib çıxarmasından asılı olmayaraq, bu gün hamımız öz mədəniyyətimizin səfirləriyik. Dilimizi, adət-ənənəmizi, musiqimizi, ədəbiyyatımızı özümüzlə daşıyırıq. Mədəniyyətimiz vasitəsilə biz nə üçün mübarizə apardığımızı, nəyin tərəfdarı olduğumuzu və dəyərlərimizin nə olduğunu açıq şəkildə göstəririk.
Ona görə də müharibədən əvvəl başladığım layihələr nəinki aktuallığını itirmədi, əksinə, əlavə məna kəsb etdi. Məsələn, artıq 35 ölkədə istifadəyə verdiyimiz dünyanın mədəni görməli yerləri ilə bağlı ukraynadilli audiobələdçilər təkcə turistlər üçün rahatlıq deyil, həm də Ukraynanın və sivil dünyanın ortaq bir dilinin - xalqların dilinin olduğuna işarədir. Bu mədəniyyət dilidir. Yeri gəlmişkən, belə bələdçilər Azərbaycanda da mövcuddur, mənim təşəbbüsümlə ilk ukraynadilli audiobələdçilərdən biri 2020-ci ilin avqustunda Bakıda Milli Xalça Muzeyində istifadəyə verildi. Bu yaxınlarda biz Qobustan Milli Parkında ikinci audiobələdçimizi istifadəyə verdik. Buna görə diplomatlarımıza və Azərbaycanın Mədəniyyət Nazirliyinə son dərəcə minnətdaram. Arzu edirəm ki, Azərbaycanda növbəti audiobələdçi Heydər Əliyev Mərkəzində ərsəyə gəlsin.
Ukraynalılar dünyanın başqa ölkələrində məskunlaşmaq məcburiyyətində qalıblar və biz onların öz ana dili ilə əlaqəsini kəsməməsi üçün əlimizdən gələni edirik. Rusiyanın təcavüzü nəticəsində evlərini tərk etmiş uşaqlar üçün “Sərhədsiz kitablar” layihəsi çərçivəsində Ukrayna dilində 280 min kitab çap etmişik. Biz bu kitabları Avropanın 20 ölkəsinə çatdırmışıq. "Ukrayna kitab rəfi" 25 ölkənin ən böyük kitabxanalarında açılıb - burada əcnəbilərə Ukraynanı daha yaxşı başa düşməyə kömək edən tərcümə nəşrlər və yenə də xaricdəki ukraynalılar üçün orijinal dildə olan kitablar təqdim edilib.
Ukrayna mədəniyyəti dünya mədəniyyətinin bir hissəsidir və biz onu itirsək, bu, bütün dünya üçün itki olacaq. Müharibə bizim qələbəmizlə bitəndən sonra və həmvətənlərimiz evə qayıda bildiyi zaman, ölkəmiz və mədəniyyətimiz haqqında bu biliklər yaddaşlarda qalacaq.
- BBC-yə verdiyiniz müsahibədə nə qədər qaçacağınızı bildiyiniz zaman marafona tab gətirə biləcəyinizi söylədiniz. Sizcə, Ukrayna hara qədər dözüb ayaqda qala biləcək? Bu marafonun sonu hardadır?
