Azərbaycanın bir neçə din xadiminin ötənlərdə “Kral” ət məhsulları şirkətində kolbasaları halal adıyla reklam etməsi diqqətlərdən yayınmadı. Və əksəriyyət tanınmış din xadimlərinin bu cür piarda yer almasını pislədi. Onlar belə bir fikri əsas gətirdilər ki, halal kolbasa olmur, bu tip ət məhsullarının tərkibinə mütləq donuz əti və ya piyi qarışdırılır.
Maraqlıdır, bəs görəsən, mütəxəssislər bu barədə nə düşünür? Ümumən kolbasa və sosiska kimi ət məhsullarının halallıq standartı nə ilə ölçülür?
Azad İstehlakçılar Birliyinin (AİB) sədri Eyyub Hüseynov hesab edir ki, belə məhsullara halal sertifikatı verilməsi üçün bir çox amillər nəzərə alınmalıdır:
“Mən 2013-cü ildə İstanbulda keçirilən Dünya Halal Konqresində iştirak etmişəm. Ora dünyanın 53 ölkəsindən din xadimləri və alimlər toplaşmışdı. Üç gün ərzində bu məsələlər müzakirə olundu, xüsusən ət məhsullarının halallıq məsələsi. Amerikadan olan bir dindar teoloq-alim çıxış edərək, kolbasanın tərkibinə qatılan inqridiyentlər məsələsinin mübahisəli olduğunu dedi. Türkiyənin Avropa naziri də dedi ki, bir ildə istehlakçılar təkcə halal mallara 3 trilyon dollar pul verirlər.
Mən özüm Cənubi Afrikanın xristian hissəsində, bir çox xristian, qeyri-müsəlman ölkələrində halal mal satıldığını görmüşəm. Halal mallara bütün dünyada üstünlük verilir. Bu, ekoloji təmiz mal hesab olunur. Mən o konqresdə dedim ki, müsəlman aləmi təkcə halal malı ilə dünyanı zəbt edə bilər. Çünki halal mallara hər yerdə üstünlük verilir, qeyri-islam ölkələrində belə. Və halal malın bu qədər unikal və qeyri-adi, ekoloji təmiz olması halal sertifikatının verilməsində böyük mübahisələrə səbəb olur.
Dünyanın bir çox ölkələrində, o cümlədən, Azərbaycanda olan bir neçə cəmiyyətlər, özlərini halal sertifikat verməyə hazır bilən insanlar bir çox müəssisələrə halallıq sertifikatı verirlər. Təəssüf ki, illər boyu bu, böyük pul müqabilində baş verib. Ona görə də AİB 7 il bundan öncə bu məsələni qaldırdı və “Azsert halal” deyilən bir müəssisə yaradıldı. Və biz müəssisələrə halal sertifikatının verilməsindəki rüşvət amilini yox etdik. Bunun kollegial verilməsini, yəni dini idarənin, “Azsert halal”ın mütəxəssislərinin, AİB-in istehlakçı hüquqlarını qoruyan bir təşkilat olaraq iştirakı məsələsini qoyduq ortalığa, protokol imzaladıq. Beləliklə, bir neçə müəssisəyə belə sertifikatlar verildi. Lakin ondan sonra bunlara demək olar ki, nəzarət olmadı. Və indi mən hətta vaxtilə öz imzamla verilən protokolları olan müəssisələrin də halal mal buraxdığına inanmıram”.
Ölkədə halal kolbasa və ət məhsulları istehsal edilib-edilməməsinə gəlincə, ekspert bildirir ki, halal istehsalla məşğul olan müəssisələr mövcuddur:
“Kolbasanı və sosiskanı donuz əti olmadan da istehsal etmək olar. Birmənalı şəkildə onun nümunələri də var. Lakin donuz əti məsələsi halallıq tələblərinin çox kiçik bir hissəsidir. Keçən ilin sonunda İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin nəzdində olan Standart İnstitutunda, – mən orda texniki şuranın üzvüyəm, – halal sertifikatının verilməsinə dair məsələ müzakirə olundu. AİB-nin dünya təcrübəsindən öyrəndiyi məsələlər dinlənildi.
Mən həmin texniki şurada halal mallarla bağlı təkliflər verdim. Sonra yenidən toplaşmalı və standartı qəbul etməli idik. Lakin üstündən bir ay keçmiş yenidən göndərdilər ki, təkliflərimiz Türkiyədə bəyənilməyib, başqa standart tələb olunur.
Mən axırıncı versiyanı da müzakirəyə qoydum. AİB olaraq bildirdik ki, halallıq təkcə donuz əti ilə bağlı məsələ deyil, burada çoxsaylı tələblər var. Hətta mən təklif etdim ki, yəhudilərin koşer standartının bəzi tələblərini də ora gətirmək lazımdır. Orda malların ekoloji təmiz olmasına dair çoxsaylı əhəmiyyətli anlar var. Mən koşer standartlarından bəzi məsələləri çıxardım, təkliflər verdim. Amma hələ ki, ölkədə son halal standart variantı yoxdur.
