Milli Məclisin deputatı, Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının (BAXCP) sədri Qüdrət Həsənquliyevin APA-ya müsahibəsi
- Uzun müddətdən sonra Ermənistan Azərbaycanın sülh sazişi təkliflərinə cavab verdi və sərhəddə növbəti görüş gözlənilir. Danışıqları perspektvini necə qiymətləndirirsiniz?
- Danışıqları, xüsusən birbaşa təmasların olmasını yüksək qiymətləndirirəm. Amma istəyərdim ki, sülh sazişi imzalanandan sonra biz sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası ilə bağlı danışıqlar aparaq. Ortada sülh müqaviləsi olmadan belə danışıqların aparılmasını məqbul saymıram. Ancaq bilirəm ki, Ermənistan ikitərəfli sülh danışıqlarından imtina edir. Hesab edirlər ki, onlar üçün məqbul olan müstəvidə və vasitəçilərin iştirakı ilə sülh danışıqları aparılsın. Ermənistan Rusiyaya güvənmir və bu barədə açıq danışırlar. Hesab edirdilər ki, Rusiya onların işğalçılıq siyasətini həmişə müdafiə etməli idi. Hazırda Ermənistan onun işğalçı siyasətini de-fakto hər zaman dəstəkləmiş Qərbin vasitəçiliyini qəbul edir. Çünki 44 günlük müharibədə Minsk qrupunun həmsədrlərindən, vasitəçilərdən biri olan Fransanın parlamentinin hər iki palatası qondarma DQR-in tanıması üçün hökumətə rəsmi müraciət də etdi. Bu gün görürük ki, digər vasitəçi ABŞ Azərbaycana qarşı əsassız ittihamlarla çıxış edir, bizi etnik təmizləmədə, sülh danışıqlarından yayınmaqda günahlandırır. Ermənistanın sülh danışıqlarından qaçmasının beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən pis qarşılandığını görərək günahı bizim üstümüzə atır. İşğalçı Ermənistan müharibədə məğlub olmuş tərəfdir, sülhün şərtlərini diqtə edə bilməz, bizi özün üçün əlverişli olan müstəvidə danışıqların aparılmasına məcbur edə bilməz.
Azərbaycan danışıqların hər iki ölkə ilə yaxın münasibətləri olan qonşu Gürcüstanda keçirilməsini təklif etdi. Ancaq onlar bundan da imtina etdilər. Çünki hesab edirlər ki, 30 il işğala siyasi, maliyyə dəstəyi vermiş, 1 milyon azərbaycanlının qaçqın və məcburi köçkün durumuna düşməsinə göz yummuş, Ermənistana sanksiya tətbiq etməmiş Qərb danışıqlarda vasitəçi qismində iştirak etməli, Azərbaycana təzyiq etməli , onun üçün əlverişli şərtlərlə sülh sazişi imzalanmalı, ABŞ, Avropa İttifaqı həmin sülh sazişinin təminatçısı olmalıdır. Həmin vasitəçilər 44 günlük savaşa qədər bizə deyirdilər ki, Ermənistanla danışın, razılaşın, Konstitusiyanıza zidd olaraq Qarabağda nəticəsi əvvəlcədən bəlli olan referendum keçirilməsini qəbul edin. Məhz buna görə Ermənistan istəyir ki, işğalçılıq siyasətinə dəstək vermiş qüvvələrin iştirakı ilə bu danışıqlar aparılsın.
Qərb Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ilə barışa bilmir, Ukraynadakı müharibənin nəticəsini gözləyir. Hesab edirlər ki, Ukrayna müharibəsi Rusiyanı əldən salacaq, Moskva Qərblə anlaşaraq Ukrayna müharibəsinə son qoymağa çalışacaq. Bu zaman danışıqlarda tək Ukrayna məsələsi müzakirə olunmayacaq, həm də Ermənistanla bağlı məsələ müzakirə olunacaq və Rusiyanı məcbur edəcəklər ki, Birinci Qarabağ müharibəsində olduğu kimi Ermənistanın yanında olsun, onun işğalçılıq siyasətini dəstəkləsin. Ona görə də danışıqlardan ciddi nəticə gözləmirəm və hesab edirəm ki, sadəcə, danışıqlarla vaxt udmağa çalışacaqlar.
- Qərbi azərbaycanlıların yurd-yuvalarına dönüşü, Qarabağda yaşamış ermənilərin qayıdışı, anklav kəndlər problemləri Azərbaycanla Ermənistana arasında sülh sazişinin imzalanması yönündə əsas problemlər sayılır. Azərbaycanla Ermənistan öz iradələri ilə bu problemləri həll edərək sülh sazişi imzalaya bilərlərmi?
- Azərbaycanla Ermənistan problemlərini özləri həll edə bilərlər və etməlidirlər. Ermənistan da, Azərbaycan da yeni müharibələrdən qaçmalıdır. Gənclər yaşamalı, həyatdan zövq almalıdırlar. Ermənistan nəhayət, işğalçılıq siyasətindən imtina etməlidir, bunun perspektivinin olmadığını başa düşməlidir. Amma Ermənistan və Qərbdəki ədalətsiz ağaları deyirlər ki, Qarabağdan 100 min erməni qaçqın var. Halbuki onlara qaçqın demək olmaz, Azərbaycanın yurisdiksiyasında yaşamaq istəmədikləri üçün könüllü gediblər. Videoçəkilişlər onların qorxusuz-hürküsüz öz avtomobilləri ilə ölkədən çıxmasını qeydə alıb. Amma Qərbi azərbaycanlılar Ermənistandan qovulub. Həm də necə? Ayaqyalın, başıaçıq, təhqir olunmuş, ayaqlarını şaxta vurmuş qadınlar, uşaqlar…
İndi deyirlər ki, Qərbi azərbaycanlıların qayıdışı məsələsini sülh sazişinə salmaq olmaz, amma Qarabağda yaşamış ermənilərin geri qayıtması öz əksini tapmalı və həmin sazişdə ermənilərin orada yaşamasına beynəlxalq təminat olmalıdır. Bəs Ermənistanda yaşamış azərbaycanlılar insan deyil?! Sayları da Qarabağdakı ermənilərdən iki dəfədən çox olub. İndi Ermənistanda Qarabağdan getmiş 100 min insanın guya acınacaqlı durumundan danışırlar, amma erməni mətbuatının yazdığından məlum olur ki, onların cəmi 1134 nəfəri müəyyən sığınacaqlarda yerləşdiriliblər. Qalanlarının hamısının həm Ermənistan vətəndaşlığı, həm də Ermənistanda evləri varmış. Qarabağın o gözəl guşəsində isə bir yaylaq kimi yaşayırlarmış və Ermənistan dövlətindən orda yaşadıqlarına görə pul alırlarmış. Amma 1 milyon azərbaycanlının 30 il qaçqın və məcburi köçkün həyatı yaşamasını həmin Qərb dövlətləri çox sakitcə seyr ediblər. Ermənistana da heç vaxt demədilər ki, etnik təmizləmə siyasəti aparmısan. Biz elə iyrənc münasibətlə, ədalətsizliklə üz-üzəyik ki, hətta ən zəngin dildə belə bunu ifadə edəcək söz tapacağımıza inanmıram.
Biz bilirik ki, onlar böyük gücdürlər, bəzən hesablaşmaq lazım gəlir, amma qorxaq siyasət yürüdəndə adamı ayaq altına atırlar. Məsələn, Xankəndindən məcburi köçkünlərimiz var. Biz sentyabrın 20-də Qarabağdakı erməni hərbi birləşmələrini darmadağın etdik. Sentyabrın 26-da Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Rövşən Rzayev Xankəndindən olan ziyalılarla, məcburi köçkünlərlə görüş keçirib dedi ki, hamınız evlərinizə qayıdacaqsınız. Onların da hamısı öz ev-eşiklərini tanıyır. Onların evləri ermənilər tərəfindən məskunlaşdırılıbsa belə, bilir ki, hansı məhəllədə, binada, mənzildə yaşayıb. İki aydan çox vaxt keçib, bu günə qədər həmin məcburi köçkünlər Xankəndinə öz evlərinə qaytarılmayıb. Şantajdan, təzyiqlərdən çəkinməməliyik, onları öz evlərinə qaytarmalıyıq. O cümlədən Xankəndinə Qərbi azərbaycanlılar yerləşdirilməlidir. Ermənistana da deyilməlidir ki, Qərbi azərbaycanlılar üçün evlər tikib hazırlayın, öz evlərinə köçsünlər. Siz istəyirsinizsə ki, ermənilər Xankəndinə qayıdıb gəlsinlər, Qərbi Azərbaycanlılar da Ermənistana qayıtmalıdır. Azərbaycan hökumətinə 1 milyon insanı geri ,öz yurdlarına qaytarmaq üçün uzun illər lazımdır. Çünki işğal altında olmuş bütün yaşayış məntəqələri vəhşicəsinə darmadağın edilib. O qaçqınların və məcburi köçkünlərin çoxu bundan sonra neçə il yaşayacaq? Belə çıxır ki, torpaqlarımızı azad etsək də onların çoxu evlərinə dönmədən Vətən nisgili ilə dünyasını dəyişəcəklər. Ona görə də qorxmadan onları Xankəndinə ,Xocalıya , Hadruta, digər yaşayış məntəqələrinə yerləşdirmək lazımdır. Bu gün hələ də zirzəmilərdə ağır şəraitdə yaşayan qaçqın və məcburi köçkünlərimiz var. Biz o mənzilləri boş saxladıqca Azərbaycana beynəlxalq təzyiqlər də artacaq.
Sözün doğrusu, mən əvvəllər də demişəm, Azərbaycan Ermənistanla danışmalıdır ki, ermənilər bir zamanlar Azərbaycan türklərinin torpaqlarında qurulmuş Ermənistanda, azərbaycanlılar da Azərbaycanda yaşasınlar. O zaman bizim qonşuluğumuz daha yaxşı alınacaq. Yoxsa ermənilər geri qayıtsa, böyük dövlətlər çalışacaqlar ki, gələcəkdə yenə o közü üfürüb alovlandırsınlar, bizə daimi təzyiq və təsir imkanları əldə etsinlər. Bunu ermənilərə də başa salmaq lazımdır ki, nə vaxta qədər bir-birimizlə vuruşacağıq. Bizim torpağımızda sizə bir dövlət qurublar, siz ermənilər orda, azərbaycanlılar da Azərbaycanda yaşasınlar. Ermənistan tezliklə BMT Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüquq normalarına uyğun 5 bənddən ibarət təklif etdiyimiz sülh sazişini imzalamasa, yeni təkliflərə işğal zamanı Qarabağda ağır cinayətlər, soyqırım törətmiş cinayətkarların məsuliyyətə cəlb olunması və təzminat məsələsi əlavə olunmalıdır. Onlar yüzlərlə şəhər və kəndlərimizi dağıdıblar, 1 milyon insanı 30 ildən artıq məşəqqətli həyata düçar ediblər, nə qədər insanlarımız həyatını itirib? 44 günlük savaşdan sonra Azərbaycan Respublikası Prezidenti dedi ki, biz bu səhifəni qapatmaq istəyirik, sülh istəyirik. Ermənilər bunu qiymətləndirdi? Yox.
Dedik ki, müharibədən sonra Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı öhdəlik götürmüsən, torpaqlarımızın sizə verilməsi ucbatından Naxçıvan Ana Vətəndən ayrı salınıb. Zəngəzur dəhlizi bizim üçün həyati əhəmiyyət daşıyır, Naxçıvana yolu açın. Açmırlar. Sanki Azərbaycanı daha radikal qərarlar qəbul etməyə məcbur edirlər. Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi tələbindən geri çəkildi, dedi ki, İran üzərindən yol çəkiləcək, ABŞ bizə deyir ki, İran üzərindən olmaz. ABŞ Rusiyaya sanksiyalar tətbiq etsə də, özünə lazım olanda Rusiya ilə əməkdaşlıq edir. Bu yaxınlarda məlum olub ki, ABŞ Rusiyadan keçən ilin birinci yarısı ilə müqayisədə 2,2 dəfə artıq 416 ton zənginləşdirilmiş uran alıb. Ermənistan İranla hərbi, siyasi, iqtisadi və digər sahələrdə əlaqələr qurub, qardaşlaşıb, Rusiya ilə də hərbi-siyasi müttəfiqdir, sərhədlərini Rusiya qoruyur. Necə olur ki, bunlara görə Ermənistan qınanılmır, əksinə, Ermənistana yardım ayırırsan, amma bizi ittiham edirsən? Bu qədər də ədalətsizlik və riyakarlıq olar?
“Müharibə təxribatı nəticəsində Qərb Azərbaycana sanksiya tətbiq edə bilər”
- Son dövrlər belə fikirlər də səslənir ki, əslində Ermənistan yeni müharibəyə hazırlaşır. Siz necə düşünürsünüz?
