2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində şanlı zəfər qazandıq və 30 il düşmən tapdağı altında qalmış torpaqlarımızda yenidənqurma və bərpa işlərinə başlanıldı. Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramına əsasən, artıq keçmiş məcburi köçkünlər öz dədə-baba yurdlarına geri dönür, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyat yenidən canlanır. Köç prosesi 2024-cü və növbəti illərdə də davam edəcək.
Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin Beynəlxalq əlaqələr, informasiya və mətbuat xidməti departamentinin direktoru İbrahim Mirzəyev "Report"a müsahibəsində Böyük Qayıdışla bağlı sualları cavablandırıb. Müsahibəni təqdim edirik:
- Azərbaycanın 20 faiz ərazisi işğaldan azad olunduqdan sonra bu ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və abadlıq işlərinə başlanılıb. Dövlət Komitəsi Böyük Qayıdışa dair Dövlət Proqramının icrası və məcburi köçkünlərin geridönüşü ilə bağlı hansı işlər görür?
- Möhtərəm Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli hərbi-siyasi rəhbərliyi, qəhrəman ordumuzun rəşadəti nəticəsində, əsgər və zabitlərimizin qanı-canı bahasına 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfər azadlıq və istiqlaliyyət tariximizin şanlı səhifəsidir. Eyni zamanda, bu ilin sentyabr ayında keçirilən bir günlük antiterror tədbirlərindən sonra Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda otuz ilə yaxın sürən işğala son qoyulub, erməni separatizminin kökü kəsilib, məcburi köçkünlük yaşayan həmvətənlərimizin doğma yurda geri dönüşünə imkan yaranıb.
Azərbaycan dövləti məcburi köçkünlərə daim diqqət və qayğı göstərib. Ulu Öndər Heydər Əliyevin onların sosial müdafiəsi və yaşayış şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün müəyyən etdiyi tədbirləri möhtərəm Prezident İlham Əliyev daha geniş miqyasda davam etdirdi və bu gün də məcburi köçkünlərlə bağlı məsələlərin həlli dövlət siyasətinin prioritetləri sırasındadır. Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyevanın məcburi köçkün həmvətənlərimizə çox böyük dəstəyi var.
Prezident İlham Əliyevin 16 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı”nın Tədbirlər Planında komitə 5 bənd üzrə əsas, 12 bənd üzrə digər icraçı qurum kimi müəyyən edilib. Belə ki, əhalinin geri qayıdışı və ərazilərdə dayanıqlı icmaların yaradılması 3-cü prioritet istiqamət üzrə Dövlət Komitəsinə məcburi köçkünlər arasında aparılacaq sosioloji sorğu əsasında əhalinin geri qayıdışı ilə bağlı ilkin proqnozların hazırlanması, məcburi köçkünlərin yeni salınmış yaşayış məntəqələrinə geri qayıdışı üçün məlumatlandırma, təbliğat-izahat və təşviqat işlərinin aparılması, tərtib edilmiş planlar üzrə bərpa qrafikinə uyğun olaraq mərhələli formada inşa edilmiş evlərə ailələrin köçürülməsi, geri qayıdan əhaliyə dəstək məqsədilə xüsusi qaynar xəttin yaradılması və onların adaptasiyası ilə bağlı tədbirlərin daha səmərəli həyata keçirilməsi üçün müvafiq dövlət orqanları əməkdaşlarının peşəkar təlimlərə cəlb olunması, əhalinin yeni yaşayış şəraitinə adaptasiya olunması üçün reinteqrasiya tədbirlərinin təşkilinin icrası tapşırılıb.
Ümumiyyətlə, Dövlət Komitəsi Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı və onun Tədbirlər Planında qarşıya qoyulmuş vəzifələrin vaxtında və tələb edilən səviyyədə icrasına əvvəlcədən ciddi hazırlıq görüb, müvafiq fəaliyyətlər üzrə texniki-təşkilati baza yaradılması istiqamətində zəruri iş aparıb. Əminliklə demək olar ki, Dövlət Proqramının icrası məcburi köçkünlərin doğma yurda geri qayıdışını sürətləndirəcək, işğaldan azad edilmiş ərazilərin tezliklə dirçəldilməsinə, respublikanın sosial-iqtisadi həyatına inteqrasiyasına əlverişli şərait yaradacaqdır. Dövlət başçısının 16 noyabr 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı”na əsasən, 2026-cı ilədək Ağdam, Füzuli, Şuşa, Xocavənd, Zəngilan, Kəlbəcər, Laçın, Qubadlı, Cəbrayıl, Tərtər və Xocalı rayonlarında müvafiq infrastruktur qurulacaq. Keçmiş məcburi köçkünlərin rahat, təhlükəsiz həyat şəraitinin təmin edilməsi məqsədi ilə bərpa-quruculuq işlərinin aparıldığı həmin ərazilərdə işlər davam etdirilir.
- 2023-cü ilin sonunadək işğaldan azad olunmuş ərazilərə nə qədər insanın köçürülməsi həyata keçirilib? Köçürülmə hansı meyarlar əsasında tənzimlənir?
- İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri aparılır, ilk növbədə, müasir infrastruktur formalaşdırılır, dayanıqlı məskunlaşma və iqtisadi reinteqrasiya üçün zəruri şərait yaradılır. 30 ilə yaxın müddətdə işğal altında saxlanılan ərazilərimiz dağıdılıb, xarabalığa çevrilib. Bəzi yaşayış məntəqələri sıfırdan, yenidən qurulur. Bu günədək, müasir tələblərə uyğun olaraq bərpa edilən və yenidən qurulan 5 yaşayış məntəqəsi üzrə keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı həyata keçirilib.
Ərazilərimizin işğaldan azad olunmasından sonra dövlətimizin başçısının tapşırığına əsasən, keçmiş məcburi köçkünlərin əvvəlki yaşayış məntəqələrinə qayıdışa hazırlanması və qayıdışın səmərəli təşkili Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin qarşısında mühüm vəzifə kimi qoyulub. Bu vəzifələrin icrası üzrə işlər Dövlət Komitəsinin gündəlik fəaliyyətinin mühüm tərkib hissəsidir.
Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı çərçivəsində 2023-cü ilin sonunadək Füzuli şəhərinə 380 ailə (1392 nəfər), Laçın şəhərinə 408 ailə (1555 nəfər), Zəngilan rayonunun Ağalı kəndinə 175 ailə (871 nəfər), Ağdərə rayonunun Talış kəndinə 20 ailə (90 nəfər), Laçın rayonunun Zabux kəndinə 203 ailə (783 nəfər) olmaqla, ümumilikdə 1186 ailənin (4691 nəfər) köçürülməsi həyata keçirilib.
İşğaldan azad edilən ərazilərdə bərpa edilən və yeni salınan yaşayış məntəqələrinə köçürülmə mərhələli şəkildə aparılır. İlkin mərhələdə müvəqqəti məskunlaşma yerlərində ağır şəraitdə yaşayan məcburi köçkünlərə qayıdış imkanı yaradılır. Doğma yurda dönən ailələrin hər biri ailə tərkibinə uyğun olaraq mənzillə təmin edilir. Evlərin bölgüsü məcburi köçkünlərə yeni yaşayış sahələrinin verilməsinin hazırda qüvvədə olan qaydaları əsasında, şəffaflıq və ədalətlilik prinsipləri əsasında püşkatma ilə həyata keçirilir.
- 2024-cü ildə hansı ərazilərə köçürülmə nəzərdə tutulub?
- Gələn il Şuşa, Xocalı, Kəlbəcər, Füzuli, Laçın, Cəbrayıl şəhərlərinə, Laçın rayonun Sus kəndinə, Xankəndi şəhərinin Kərkicahan qəsəbəsinə, Xocalı rayonunun Malıbəyli kəndinə həmin yerlərdən məcburi köçkün düşmüş şəxslərin köçürülməsi nəzərdə tutulub. Adıçəkilən ərazilərə, yenə də ağır və qəzalı şəraitdə yaşayan keçmiş məcburi köçkünlərin ilk mərhələdə köçürülməsi həyata keçiriləcək.
