Pravda.az Kult.az-a istinadla ilahiyyatçı Elşad Miri ilə müsahibəni təqdim edir:
- Elşad bəy, 1400-ildir dəyişilməyən ənənvi islamı, deyəsən, siz dəyişərək modernləşdirmək, liberallaşdırmaq istəyirsiniz…
- Əvvəlcə onu bilməliyik ki, mənim dediklərimi 1400 il ərzində deyə bilən olub, ya olmayıb? Olubsa, niyə indiyə qədər bizə çatmayıb? Cavab verim: Əlbəttə ki, olub. Bizə məlum olan mənbələrdən dolayı elə bilirik ki, sanki bunlar yenilikdir, mən də özümdən nələrisə uydururam. Əsaslandığım yeganə yer isə Qurandır, bizi ayıran yer də rəvayətlər. 21-ci əsrdə yaşayırıq. Təsəvvür edin ki, bu cür müasir bir əsrdə dövlət qurumu Elşad Mirinin “İslamda yoxdur” kitabını qadağan edir. Buna görə də Azərbaycan cəmiyyəti, oxucusu fikirlərimdən məhrum olur, həqiqətləri görə bilmir. Yenə yaxşıdır ki, internet əsridir, bir şəkildə çatdırıram. İndi dediyim məsələ də belə, mənim düşüncəmdə olan insanlar həmişə olub, sadəcə, onlara da bir şəkildə dövrə uyğun maneələr törədilib.
- Əgər dedikləriniz və sizdən əvvəl bunları deyənlər də doğru deyirsə, bütün bu qadağaların, qorxunun səbəbi nədir?
- Əlbəttə ki, ticarət anlayışı, mənfəət. Bu, keçmişdə də belə olub.
- Eyni fikri ateistlər də Peyğəmbər üçün deyirlər. Məsələn, donuz ona görə haram buyurulub ki, Peyğəmbər donuz saxlamırdı, donuz saxlayanların da təsərrüfatına mane olmaq üçün haram hesab edilib…
- Bu kimi söhbətlərin hamısı uydurmalardır. Donuzun konkret olaraq niyə haram olmasını mən də bilmirəm. Amma onu bilirəm ki, yəhudiliyin özündə belə qadağan olunub. Onun yağından-filandan qidalanmağa icazə verilmir. Xristianlıq isə bunu müəyyən formada dəyişməyə çalışdı. Amma bu gün insan ürəyinin klapanı ilə bağlı ondan istifadə olunur. Allah donuzun murdar olduğunu demir, sadəcə, qidada istifadə etməməyi bildirir, deyir, başqa cür istifadə edə bilərik. Allahın qoyduğu bütün qadağalar universaldır.
- Elşad bəy, islamda din xadimi anlayışı varmı?
- Xeyr, birmənalı şəkildə yoxdur.
- Onda belə çıxır, axund və mollalar fırıldaqçılıqla məşğuldur?
- Belə deyək, bu gün bunu bilərək edən var, bilməyərək edən var. Bu, artıq xüsusi bir peşədir. Mollalar nə işlə məşğuldur? Məsələn, ölüyə Quran oxumaq. Axı ölüyə Quran oxumaq dində yoxdur. Quran dirilər üçündür, ölülər üçün yox. Yasin surəsində də bu açıq-aşkar deyilir. Bəs bunun özü artıq bizə nəsə demirmi? Yas mərasimi qurulur. İslamda varmı? Yoxdur. Üç, yeddi, cümə axşamı mərasimləri olur. İslamda varmı? Yoxdur. Özlərinə uyğun ənənə formalaşdırıb, ondan da yaxşı mənada bəhrələnirlər, mənfəət əldə edirlər. Din xadimləri anlayışının bu gün həyata keçirdikləri din biznesidir. Yas məclislərinə gələn adamların hansı biri onları dinləyir, ya elə ərəbcə başa düşür? Toyla bağlı necə biznes anlayışı varsa, yasla bağlı da elədir. Qəbir üstüdür, baş daşıdır, yasdır... - hamısı biznesdir.
- Elşad bəy, dində qadının açıq-saçıq geyinməsinin cəzası varmı?
- Qurani-Kərimə əsaslansaq, heç bir cəza yoxdur.
- Bəs onda hicab nə üçündür?
- Hicab tamamilə başqa mövzudur. Əvvəla, bunu geniş izah etməliyəm. Quranda “Əhzab“ və “Nur” surəsindən gətirilən məsələdir. “Xımar” sözü işlənir. O, insanın baş örtüsü məsələlərindəndir. Bir yerdə də “hicab” sözü var, o da bildiyimiz hicab kimi deyil. Ona qalsa, Quranın gəldiyi dövrdə kişilər də örtünürdü. İndi başqa cür istifadə olunur, amma qumdan qorunmaq üçün əmmamə qoyurdular. Hələlik bunu deyə bilərəm ki, bu baş örtüsü anlayışı bizim nə əxlaq, nə namusla əlaqələndirə biləcək məsələdir. Baş örtüsü olan adamlara da hörmətlə yanaşıram, başımızın tacıdırlar, o cümlədən, örtməyənlər də. İnsanlara başının üstündəki yox, içindəkinə görə dəyər vermək lazımdır.
- Elşad bəy, əgər Allah hər şeyi görür və bilirsə, hər şey onun iradəsi ilə olursa, o istəsə, hər kəsin qəlbinə iman sala bilərsə, demək ki, ateistlər də onun nəzərindədir? Demək, Allah özü istəmir ki, ateist imana gəlsin, bu, ssenaridir...
- Gözəl sualdır. Bir intellektual xanım var idi, dedi, mən Quranı üç dəfə oxuyub ateist olmuşam, o da bu sualla bağlı məntiq yürütdü və haqlı idi də. Əgər belə bir ssenari yazılıbsa, demək, hər iki tərəf mükafatlandırılmalıdır. Təəssüflər olsun ki, sizin dediyiniz məsələ bütün Quran tərcümələrində belə yazılıb, insanlar da yanlış anlayır. Allah istədiyini deyil, istəyənə hidayət verər, istəyənə də zəlalət yolunu göstərər.
- Bəs qədər, tale, alın yazısı, imtahan olunmaq?
- İmtahan olunmaq başqadır. Tale, qədər, alın yazısını insanlar özündən uydurub. Allah bizim üçün heç bir zaman yaxşılıq və pislik yazmır, o, sadəcə, seçim şansı verir. Biz də bu seçimlərə uyğun olaraq hərəkət edirik. Dinin məqsədi bizi firavan etməkdir. Əgər bir din bu gün insanı firavan eləmirsə, demək, dinin özündə problem var. Peyğəmbərə istinad edilən gözəl ifadə var: Çətinləşdirməyin, asanlaşdırın; nifrət etdirməyin, sevindirin. Amma bugünkü din anlayışı, məsələn, qadınları məxluq kimi təqdim edir.
- “Qadınlar sizin tarlanızdır” ifadəsi?
- Tərcümədə o cür təqdim ediblər. Orada tarla məsələsi deyil, qadınların uşaq dünyaya gətirmək anlayışı ilə bağlı məsələdir. Tarla aşağılamaqdır. Bu gün analarımız, qızlarımız, yoldaşlarımız tarlamızmı olurlar? Bunu intim hadisə kimi təqdim edirlərsə, onda belə çıxır, kişilər də qadınların tarlasıdır?
- Peyğəmbərlərin dövründə səhabələri, ətrafı həmişə məhərrəm ayında toy ediblər, amma indi bu ay haram hesab olunur...
- Məhərrəm ayı 12 aydan biridir. Yanvar nə qədər haram və ya müqəddəsdirsə, məhərrəm ayı da o qədər müqəddəsdir.
- Bəs müqəddəs günlər? Dini şəxslərin doğulduğu, öldüyü günlər müqəddəs hesab olunmurmu?
- Olunmamalıdır. Sonradan uydurulub. Müqəddəs insan da yoxdur. Yəni, bunlar fərdi məsələdir. Mənim həyatımda, misalçün, doqquz sentyabr önəmli gündür, ona görə müqəddəsdir. Xüsusi günlər hamı üçün dəyərli olur. Tutalım ad günü, toy günü. Bunu ilahiləşdirmək gərəksizdir. Allah heç peyğəmbərləri müqəddəs insan kimi təqdim etmir. Qurana baxsaq, onların da səhvinin olduğunu deyir. Peyğəmbərin dövründən çox sonra baş verən Aşura böyük bir zülmdür, faciədir, bunu birmənalı qeyd edək, heç kim dana bilməz. Amma həmin günü sadəcə, islam tarixi ilə bağlı anlayış kimi qəbul edə bilərik, daha islamlaşdırıb təqdim eləmək olmaz. Heç bir yerdə, heç bir şəkildə hansısa gündə toy edib-etməməklə bağlı qadağa yoxdur.
- Belə çıxır, bu da bir biznesdir?
- Bəziləri bunu məzhəbləşdirib edir. Vəssalam.
- Dində siğə var? Yaxud, əqd özü siğə demək deyilmi?
- Əqd - söz müqaviləsidir, buna müvəqqəti nikah deyirlər. Bu bizim dilimizdə, qanunlarımızda da var. Dini anlayış deyil heç də.
- Siz bu anlayışı qəbul edirsiniz?
- Xeyr, bu, zinadır. Qurani-Kərimdə ayə var ki, zinanı nəinki edin, heç yaxınlaşmayın da.
- Evlənmək şəraiti olmayan adamlar cinsi ehtiyacını necə ödəsin?
