Azərbaycan xalqı Müstəqillik Gününü qeyd edir. 1918-ci ildə yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay yaşadı. 1991-ci ildə ikinci dəfə müstəqilliyimizi əldə etsək də, onu əbədi itirmək təhlükəsi qarşısında qalmışdıq. Məhz Ulu Öndərimiz Heydər Əliyev müstəqilliyimizi qoruyub saxladı, onu əbədi və dönməz etdi. Ümummilli Liderimiz müstəqil Azərbaycanın qurulmasına 1990-cı ildə Naxçıvandan başlamışdı. Onun Naxçıvanda işləyib hazırladığı tarixi qərarlar müstəqilliyə aparan ilk addımlar idi.
O dövrün canlı şahidi, Ulu Öndərimizin silahdaşlarından olan Nizami Nadirxanlı ilə dahi şəxsiyyətin doğum günü ərəfəsində görüşmüşdük. Hazırda Mərkəzi Seçki Komissiyasının üzvü olan Nizami Nadirxanlı 1990-cı illərin əvvəllərində Naxçıvan Ali Məclisinin şöbə müdiri, muxtar respublikanın ədliyyə naziri vəzifələrində çalışıb. Onunla iş otağında görüşdük, Ulu Öndərimizin Naxçıvanda fəaliyyət göstərdiyi dövrdən danışdıq. Nizami Nadirxanlı dedi ki, bugünkü müstəqilliyimizin təməlini Heydər Əliyev Naxçıvanda qoyub. Ümumilli Liderimiz müstəqil Azərbaycanın banisidir. Razılaşdıq ki, müsahibəni məhz 28 May Müstəqillik Günündə yayımlayaq.
- Nizami müəllim, bu gün dahi şəxsiyyətin Naxçıvanda fəaliyyət göstərdiyi dövrdən danışacağıq. Əvvəlcə Ulu Öndərlə ilk tanışlığınız barədə məlumat verməyinizi xahiş edirəm. Ümummilli Liderimizlə ilk görüşünüzü necə xatırlayırsınız?
-Mən ötən əsrin 70-ci illərinin kadrıyam. Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin 1969-cu ildə hakimiyyətə gəlişindən sonra imkansız ailələrin övladlarının da ali təhsil almasına şərait yaradıldı. Mən kasıb bir ailənin övladı idim. Ən böyük arzum hüquqşünas olmaq idi. Həmin dövrdə Hüquq fakültəsində vəzifəli şəxslərin, imkanlı ailələrin övladları təhsil alırdılar. 1969-cu ilə qədər bizim sənədlərimizi Hüquq fakültəsinə qəbul etmirdilər. 1970-ci ildə mən sənədlərimi təqdim etdim və Hüquq fakültəsinə qəbul olundum. Universiteti bitirdikdən sonra tədricən vəzifə pillələrində yüksəldim. Bu, həmin dövrdə Azərbaycana rəhbərlik edən Heydər Əliyevin hər kəsə bərabər imkan yaradılması istiqamətində apardığı işin nəticəsi idi. Bütün bunlara görə, mən özümü Heydər Əliyev qarşısında mənəvi borclu hiss edirdim. Ulu Öndərimiz 1990-cı ildə Naxçıvana qayıdanda Onunla görüşmək bir azərbaycanlı kimi mənim mənəvi borcum idi. Əvvəlcə ümumi görüşümüz oldu. Naxçıvanlılar Heydər Əliyevi qarşılamağa toplaşmışdılar. Sonra evlərinə getdim və ən böyük arzum - dahi şəxsiyyətlə görüşmək istəyim gerçəkləşdi. Onunla görüşmək böyük xoşbəxtlik idi. Həmin vaxt Heydər Əliyev hələ heç deputat da seçilməmişdi. O dövrdə çətin vəziyyətdə olan Naxçıvan əhalisi Ulu Öndərimizə yeganə ümid yeri kimi baxırdı.
- Ulu Öndərimizin Naxçıvandakı fəaliyyəti barədə çox kitablar yazılıb, filmlər çəkilib. Azərbaycan xalqı Ümummilli Liderimizin siyasi fəaliyyəti ilə bağlı kifayət qədər məlumatlıdır. İstəyirəm, bu gün çoxlarının bilmədiyi, sizin şahidi olduğunuz hadisələrdən danışaq.
-Heydər Əliyevin Naxçıvanda Azərbaycanın gələcəyi naminə həyata keçirdiyi tədbirlər ölkə rəhbərliyini narahat edirdi. Ulu Öndərimizin İrana və Türkiyəyə səfərlərindən sonra onlar daha da aqressivləşmişdi. 1992-ci il dekabrın 31-ə qədər Onu vəzifədən uzaqlaşdırmağı planlaşdırmışdılar. O dövrdə Azərbaycanın daxili işlər naziri olan İsgəndər Həmidov qanunsuz şəkildə Naxçıvanın daxili işlər nazirini dəyişdirmək istəyirdi. Mən o zaman Naxçıvanın Daxili İşlər Nazirliyində çalışırdım. Biz ayağa qalxdıq və buna qəti şəkildə öz etirazımızı bildirdik.
- İsgəndər Həmidov kimi nazir təyin etmək istəyirdi?
- O vaxt muxtar respublika prokurorluğuna Xalq Cəbhəsindən təyinat olmuşdu. İsgəndər Həmidov da Siyavuş Mustafayevi daxili işlər naziri təyin etmişdi. Biz ona idman müəllimi deyiridik. Siyavuş Mustafayev İdman Komitəsinin sədri vəzifəsində çalışırdı. O, heç vaxt hüquq-mühafizə orqanlarında işləməmişdi, bu sahədən xəbəri yox idi. Bu hadisədən sonra mən “Polis İşçilərinin Şərəf və Ləyaqətinin Müdafiəsi Komitəsi” adlı ictimai qurum yaratdım. Biz deyirdik ki, bu məsələ Ali Məclisin səlahiyyətindədir. Heydər Əliyev kimi məsləhət görürsə, daxili işlər naziri o şəxs ola bilər.
- Siyavuş Mustafayevi nazir kürsüsünə oturda bilməyən cəbhəçilər Naxçıvanda dövlət çevirilişinə cəhd etmişdilər…
- Bəli. Onlar Heydər Əliyevi devirmək istəyirdilər. Əvvəlcə Daxili İşlər Nazirliyinə girdilər. Məni kabinetimdə 3 saat yarım saxladılar. Sonra məni buraxdılar, təcili Ali Məclisə getdim. Gördüm ki, Ali Məclisin qarşısında xeyli silahlı adamlar var. Ali Məclis Sədrinin qəbul otağına getdim. O vaxta qədər Naxçıvan televiziyasının tutulduğunu bilmirdim. Ulu Öndərimiz mənə dedi ki, təcili televiziyanı azad edin, ancaq elə edin ki, qan tökülməsin. Biz kütlə ilə televiziyaya getdik. Fərəc Quliyev, Naxçıvan teleradiosunun Fəridə adlı sədr müavini, İlqar Səidoğlu televiziya vasitəsilə çevriliş olduğunu, Heydər Əliyevin devrildiyini elan etmək istəyirdilər. Biz onlara imkan vermədik, televiziyanı azad etdik. Sonra Ali Məclisə qayıtdım. Orada öyrəndik ki, Daxili İşlər Nazirliyi də azad edilib. Bu hadisədən sonra növbədənkənar sessiya, müşavirə oldu. Biz çıxışlarımızda dövlət çevrilişinə cəhdin yolverilməz olduğunu, Naxçıvan əhalisinin Heydər Əliyevin yanında olduğunu bir daha bəyan etdik.
1992-ci il oktyabrın 24-də dövlət çevirilişinə cəhddən sonra noyabrın 5-də AXC ilə Müsavatın birgə qurultayı oldu. O vaxt bizə verilən məlumata görə, qurultayda cəbhəçilər sərt tənqid olunub. Bildiriblər ki, cəbhəçilər möhkəm olsaydı, Heydər Əliyevi devirə bilərdilər. Qurultaydan sonra bir qrup şəxs gizli görüş keçirmiş, məxfi qərar qəbul etmişdi. Bu qərar Heydər Əliyevi dekabrın 31-dək fiziki cəhətdən aradan götürməklə bağlı idi. Bu məlumatı öyrəndikdən sonra bir qrup orqan işçisi və digər şəxslərlə Ulu Öndərimizin mühafizəsi üçün hərəkətə keçdik. Professor Əjdər İsmayılov, Cahangir Qulamovla birlikdə hər gün yığışır, mühafizəni necə təşkil edəcəyimizi planlaşdırırdıq.
-Sizin bu planlarınızdan Heydər Əliyevin məlumatı var idimi?
-Biz bu işi tamamilə məxfi formada həyata keçirirdik. Heydər Əliyevə bu barədə məlumat verməmişdik.
-Bəs onların sui-qəsd planını necə həyata keçirəcəyini öyrənmişdinizmi?
