Ağsaqqallar Şurasının sədri, Milli Məclisin deputatı, professor Eldar Quliyev müsahibə verib.
Pravda.az onunla müsahibəni təqdim edir:
- Eldar müəllim, ermənilərin Qafqaza gəlişi və bu ərazilərdə köklü xalq olması ilə bağlı hansısa ciddi tarixi faktlar mövcuddurmu?
- Ermənilərin bu ərazilərə gəlişi XIX əsrin əvvələrinə təsadüf edir. Onlar Qarabağa, İrəvana köçürüldükdən sonra başqa-başqa xülyalara düşüblər. Ermənilərin hər zaman xəyalında o olub ki, onlar “böyük Ermənistan” yaratsınlar. Ermənilər tarixdə olmayan, utopiya üzərində məkrli planlar qurublar. Çünki heç bir tarixi reallıq sübut etmir ki, nə zamansa Ermənistan adında dövlət olub. Əgər tarixdə Ermənistan adlı dövlət olmayıbsa, “böyük Ermənistan” necə ola bilər? Eyni zamanda ermənilərin məkrli planlarında “dənizdən-dənizə Ermənistan” yaratmaq xəyalı da var. Ermənistanda dəniz olmaya-olmaya onlar xəyallar qururlar. Onların iddiası odur ki, Xəzər dənizindən, Qara dənizə qədər ərazi guya ermənilərin olub. Hətta Rusiyanın, Türkiyənin bir hissəsinə də ermənilərin iddiası var. Paralel olaraq İran və Gürcüstana qarşı da ermənilərin ərazi iddiaları mövcuddur.
Rusiyanın Soçi və Krasnodar vilayəti daxil olmaqla həmin ərazilərə ermənilər iddialıdır. Ermənilər o qədər bu xəyallar haqqında danışıblar ki, özləri inanıblar və bu xəstəlik nəsildən-nəslə ötürülüb. O qədər öz yalanları haqqında əfsanələr danışıblar ki, guya doğurdan da o ərazilər bunların ata-baba torpaqları olub. Amma reallıqda ermənilərin heç bir tarixi vətəni olmayıb. Hətta reallığı az-çox dərk edən erməni alimləri də qeyd edirlər ki, onlar bu ərazilərə XIX əsrin əvvəllərində, İrəvanın özünə isə sonradan gəlmə bir millətdir.
Amerikalı tarixçilər Castin Makkarti və Kerolin Makkarti qeydlərində vurğulayıblar ki, müasir Ermənistan ərazisi Azərbaycana məxsusdur. Bu səbəbdən Ermənistan ərazisindəki coğrafi adların əksəriyyəti azərbaycanlılara aiddir. Məhz bu tarixi faktlar da sübut edir ki, onlar sonradan gəlmə bir etnik qrup olub. Çar Rusiyası bunları öz maraqlarına görə bu ərazilərdə yerləşdirib. Çar dövlətinin də onlara heç bir sevgisi olmayıb. Rus-Türk, Rus-İran müharibələri və ondan sonra ermənilərin bu ərazilərdə cəm halda yerləşdirilməsinə başlanılıb. Onlara hətta tarixdə ilk dəfə “vətən” kimi İrəvan xanlığının ərazisi verilib. Bundan sonra ermənilər bu proseslərdən həvəsə düşüblər. Az qala özləri haqqında rəvayətlər uydurublar ki, ermənilər Nuh peyğəmbərin dövründən gəmi ilə buralara gəlib çıxıb. Aykanuş, Tiqranla bağlı özlərində fantaziyalar yaradıblar. Beləliklə onlar digər ölkələrin o cümlədən, Azərbaycanın tarixi torpaqlarına iddialarla çıxış etməyə başlayıblar. Eyni zamanda onların ən başlıca fəaliyyəti ondan ibarət olub ki, konfiliktlər yaratmaqla, həyasızlıqla, tərbiyəsizliklə digər dövlətlərin ərazisini işğal etsinlər.
Romada şəhərində Qalissey qladiatorların yarış keçirildiyi ərazi tarixi yer kimi saxlanılıb. Onun divarında Roma imperiyası və aşağı hissəsində qara hərflərlə "Armenia" yazılan bir lövhə var. Sözsüz ki, bunu ora hansısa erməni diaspor fəalı yazdırıb. Az-çox tarixi bilgisi olan adam bilir ki, tarixdə və Roma imperiyası dönəmində erməni adında heç bir toplum olmayıb. Nəinki onların bir dövləti olsun. Sonradan ermənilər Urartu dövlətini özününküləşdirməyə çalışdılar. Amma fayda vermədi. Midiya və Urartu tarixdə olmuş dövlətlərdir. Amma bu dövlətlərin heç birinin ermənilərlə bir bağlılığı yoxdur. Bunu tarix sübüt edib. Bu dövlətlər indiki İranla Azərbaycan sərhəddində olmuş dövlətlərdir. O dövlətlərdə isə ermənilərin əcdadlarının yaşaması ilə bağlı fantaziyalar isə ağılsızlıqdan başqa bir şey deyil.
- Sumqayıt hadisələrinin kökündə hansı qaranlıq məqamlar dayanırdı?
- O vaxt sovet imperiyasında Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsi adında bir qurum vardı. Onların da əsas qollarından biri Ermənistanda yerləşirdi. Sözsüz ki, Azərbaycanda da bu təşkilatın şöbəsi vardı. Amma o vaxt hakimiyyətdə olan bəzi qüvvələr ermənilərin birbaşa əli ilə Azərbaycan haqqında və xalqımızla bağlı mənfi obraz yaratmağa çalışırdılar. Ona görə də, məhz ermənilərin əli ilə Azərbaycanda Sumqayıt şəhərində hadisələr törətdilər. Amma Sumqayıt hadisələri törədilməmişdən öncə, ermənilər Azərbaycanda “Krunik” adında bir fond yaratmışdılar. Hətta mən də maraqlandım ki, bu nəyə xidmət edir? Dedilər ki, guya kasıb-kusub ailələlərə yardım etmək məqsədilə bu fonda vəsaitlər toplanır.
Sonradan bilindi ki, bu “Krunik” fondu elə ermənilərin terror təşkilatları üçün bir özəkmiş. Onlar pul toplayırmışlar ki, gələcək planları üçün əsas yaransın. Muzdlu terrorçular, silah almaq üçün bu fonda toplanan pullardan istifadə etsinlər. Sumqayıt hadisələrinə qədər belə proseslər gedirdi. Ona görə də, Sumqayıt hadisələrini birbaşa ermənilərin əli ilə törədilməsi ilə bağlı heç bir şübhə yoxdur. Bu hadisələri törədən cinayətkar dəstənin başında Eduard Qriqoryan dururdu. O, çox hiyləgər adam idi. Azərbaycan dilində çox təmiz danışırdı. Çünki onun danışığında az da olsa erməni ləhcəsi hiss olunmurdu. Hətta İrəvandan Azərbaycan adı, familyası ilə gəlmişdi. Soruşanda da demişdi ki, mənim pasportum yoxdur. Yalandan da uydurmuşdu ki, guya Ermənistanda onun atasını, anasını ermənilər öldürüb və sənədlərini də əlindən alıblar. O vaxtlar isə öz çirkin niyyətlərini reallaşdırmaq üçün görünür, onlara ən rahat yer Sumqayıt olub. Çünki Ermənistandan qovulan əhalinin də böyük bir hissəsi Sumqayıtda məskunlaşmışdı.
- Ermənilər say baxımından Sumqayıtda çoxluqmu təşkil edirdilər?
- Xeyr, çox az idilər. Bakıdakı qədər çox deyildilər. O vaxt Bakıda da bir neçə belə hadisələr törətmək istədilər. Bayılda bir-iki hadisə törədildi. Amma daha çox görünür, planlarını Sumqayıt üçün nəzərdə tutublarmış. Qriqoryan ətrafına özü kimi adamları toplayaraq bu hadisələri törətdi. Hətta Qriqoryanın ətrafına toplanmış bəzi adamlar sonradan izahat verirdilər ki, onun əlində siyahılar olub. Ermənilərin harada yaşaması ilə bağlı əllərində konkret ünvanlar varmış. Onlar da məhz həmin evlərə hücüm ediblər. Sonradan da bilindi ki, hətta yanaşı yaşayan iki qonşu ermənidən birini öldürüblər, digərinə dəyməyiblər. Məqsədləri də Azərbaycan daxilində bu olayları törətməklə xalqımız haqqında mənfi imic yaratmaq olub. Eyni zamanda “Krunik”ə pul verən ermənilərə dəymədilər. Kim ki, erməni fonduna pul ödəməmişdi, həmin adamları cəzalandırıblar.
Bununla paralel olaraq Ermənistana da bir mesaj verməyə çalşırdılar. Faktiki olaraq isə bu hadisələrin üstü açılandan, Qriqoryan həbs ediləndən sonra proseslər hər kəsə aydın oldu. Məlum oldu ki, bu, Ermənistan Təhlükəsizlik Xidmətinin işidir. Bu olaylara qoşulanlard a ifadələrində açıq şəkildə bildirdi ki, məhz Qriqoryanın göstərişi ilə hərəkət ediblər. Çalışırdılar ki, Sumqayıt hadisələri ilə Azərbaycanı bütün dünyada rüsvay etsinlər. Hadisələrin iştirakçılarının bəzilərini Azərbaycanda cəzalandırsalar da, Qriqoryanın istintaq işini ölkədən kənarda aparmağa qərar verdilər. Bundan sonra onun Rostovda məhkəməsi oldu. Guya orada Qriqoryana cəza verdilər. Amma sonradan həbsdən azad edildi.
- Sumqayıt hadisələrinin müqqəsirləri nədən Azərbaycanda mühakimə olunmayıb?
