Politoloq Zərdüşt Əlizadə ilə müsahibəni təqdim edirik:
- Zərdüşt bəy, Moskvada Rusiya və Türkiyə nümayəndə heyətlərinin İdlib mövzusunda danışıqları nəticəsiz başa çatdı. Prezident Ərdoğan bəyan etdi ki, İdlibdə əməliyyat an məsələsidir. Moskva isə Peskovun dili ilə bunun ən pis ssenari olacağına dair Türkiyəyə xəbərdarlıq etdi. Gözləntiniz nədən ibarətdir?
- Hesab edirəm ki, cənab Ərdoğan İdlib əməliyyatına start verə və bununla Türkiyə daxilindəki özünün mövqeyinə zərbə vura bilər. Çünki müharibə həm də əsgər ölümü, itkiləri deməkdir. Rusiya tərəfi Türkiyə ilə dialoqu davam etdirdiyini bildirir. Bəli, dialoq davam edir. Amma bu o demək deyil ki, Türkiyə Suriya ordusunun İdlibə hücum etdiyini görəndə buna səssiz qalacaq və öz ordusuna “İrəli” əmri verməyəcək. Əgər, bu əmr veriləcəksə, böyük itkilər olacaq. Orada Suriya ordusu tərəfindn İrana bağlı silahlılar, rus silahlıları var. İndiki halda ssenarilərin belə inkişafı yalnız ABŞ-a sərf edir. Ərdoğan ABŞ-ın istəyi ilə İdlibdəki terrorçuları və ya silahlı qrupları müdafiə edəcəksə, bu halda Ankara-Moskva münasibətləri yenidən pisləşəcək.Bu iki dövlət arasında münasibətlər çətinliklə yoluna qoyulub.
- Reallıq budur ki, Əsəd ordusu İdlibə hücum edir, nəticədə minlərlə İdlib sakini Əsəddən canını qurtarmaq üçün Türkiyəyə üz tutur...
- Bəli, bunun da həlli yolları var. Türkiyə İdlibdəki silahlı suriyalılara deyə bilərdi ki, hökumət səninlə danışıqlara hazırdır, kompramis axtarır. Bəşər Əsədin başına at təpməyib. O da istəyir ki, məsələ müharibəsiz və razılaşma ilə həllini tapsın. Ancaq Suriya qiyamçıları buna razı deyillər, çünki ABŞ onlara “ buna razı olmayın, qoyun müharibə davam etsin” fikrini təlqin edir. Türkiyə də sanki bu prosesdə vasitəçidir. Suriya ordusu öz qanuni ərazilərini qiyamçılardan təmizləmək istəyəndə camaat Türkiyəyə üz tutur. Türkiyə açıq şəkildə İdlibdəki silahlılara deyə bilər ki, sizi müdafiə etmirəm, zəhmət çəkin, Bəşər Əsədlə danışın. Yeri gəlmişkən, belə danışıqlar Soçi, Astana, Cenevrə, Moskva və Parisdə olub. Türkiyə onlara deyə bilər ki, gedin, Əsədlə danışın, sizin də hərbi gücünüz var, şərtlərinizi qoyub hökumətdən, parlamentdən pay, konstitusiyada dəyişiklik istəyin və s. Amma silahla yox. Çünki bir dövlətin içində bir ordu olar. Məncə, bu, ən münasib çıxış yolu olardı. Amma təəssüflər olsun ki, Türkiyə rəhbərliyi “Bəşər Əsəd getməlidir” bəyanatı ilə çıxış edir. Bundan əvvəl “Qəddafi getməlidir”, “Hüsnü Mübarək getməlidir “ bəyanatını verirdilər. Normalda deyərlər ki, axı siz başqa dövlətin başçısı ilə niyə belə rəftar edirsiniz? Bu qərarı Suriya xalqı verə bilər. Hərçənd ki, Əsədlə Ərdoğan arasında çox isti münasibətlər olub.
- Əsəd nədən bu qədər ağır proseslərin qarşısında duruş gətirib Qəddafi və ya Hüsnü Mübarək kimi hakimiyyətdən getmədi, əksinə, hazırda Suriyaya nəzarəti bərpa etməkdə iddialı görünür?
- Bəşər Əsəd ona görə hakimiyyətdə qalmadı ki, qeyri-adi, möhtəşəm siyasi fiqurdur. Ona görə qala bildi ki, Suriya cəmiyyətində bu rejimə bağlı olan xeyli adam var. Bu adamların malı, pulu, əlaqələri, gələcəyi rejimə bağlıdır. Bəşər Əsəddən narazıları var idi və görəndə ki seçkilər vasitəsilə hakimiyyətə gələ bilmirlər, silaha əl atdılar. Onlara Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı, Amerika pul və siyasi dəstək verdi. Qeyd edim ki, Suriyada müxalifət ilk dəfə Hafiz Əsəd zamanı silaha sarıldı. Hafiz Əsəd Hamada onları darmadağın etdi. Bu dəfə müxaifət yenidən silaha sarılıb qalxdı və Bəşər Əsəd tərəfindən vuruldu. Kəşfiyyat xidməti, ordu, ziyalıların əksəriyyəti, cəmiyyət Əsədin tərəfindədir və istəmirlər ki, bu ölkədə islam dövləti yaradılsın. Odur ki, Bəşər Əsəd tək deyil, onun arxasında böyük bir kəsim - Suriya cəmiyyəti dayanır. Əsəd də istəmir getsin. Düşünür ki, mən getsəm, Suriya Xalq Cəbhəsi gələcək. Məsələn, ərəb Pənah Hüseynovlar. Cəmiyyət istəyir ki, avtoritar sistem qalsın, amma eyni zamanda dövlət qanunların da işlədiyi məkan olsun.
- Əsəd səbəbindən türk-rus münasibətlərində ikinci dəfə qırılma baş verə bilər...
