Diaspor quruculuğu sahəsində dövlət siyasətinin məqsədi xaricdə yaşayan soydaşlarımızın milli özünəməxsusluğunu qorumaq və inkişaf etdirmək, Azərbaycan ilə əlaqələrini genişləndirməkdən ibarətdir. Müstəqil Azərbaycan tarixən müxtəlif ictimai-siyasi və mədəni proseslər nəticəsində dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində məskunlaşmış soydaşlarımız üçün fəxarət, mənəvi dayaq və güvənc yerinə çevrilib. Azərbaycan dövləti dünya azərbaycanlılarının potensial imkanlarını cəmləmək, müstəqil dövlət quruculuğu prosesində meydana çıxan müxtəlif problemlərin həllinə yönəltmək, daha sıx əlaqələr yaratmaq, milli birliyə nail olmaq və mütəşəkkil qüvvə təşkil etmək səylərinə ciddi fikir verir.
Milli Məclisin deputatı Nəsib Məhəməliyev Pravda.az-a bildirib ki, Azərbaycanda diaspor quruculuğu ulu öndər Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə başladılmış prosesdir:
“Ümummilli lider ikinci dəfə hakimiyyətə gəldikdən sonra xarici ölkələrə səfərlərində protokol görüşlərindən əlavə olaraq, orada məskunlaşmış soydaşlarımızla müxtəlif görüşlər keçirirdi. O vaxta qədər Azərbaycan diasporunun, azərbaycanlıların xaricdə bir yerə toplanması ilə bağlı konkret hərəkat nəzərə çarpmırdı. 2001-ci ildə Bakıda Dünya Azərbaycanlılarının Qurultayı keçirildi. Bundan sonra artıq dövlətin qayğısı nəticəsində 50-dən çox ölkədə yaşayan azərbaycanlılardan ibarət diaspor təşkilatları formalaşmağa başladı. Hər məsələdə olduğu kimi, bu prosesdə də başlanğıc çətin oldu. Dünyada dövlətlərarası münasibətlər sistemində diasporların, lobbi təşkilatlarının da özünəməxsus yeri, əhəmiyyəti var. Xalqların bir-birinə yaxınlaşması, Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya, müxtəlif ölkələrdə yaşayan insanlara çatdırılması, xalqımızın milli mənəvi dəyərlərinin, mədəniyyətinin, tarixinin təbliği diaspor təşkilatları qarşısında qoyulmuş vəzifə idi. Ötən dövr göstərdi ki, Azərbaycanın formalaşmış diaspor təşkilatları var. Əvvəllər pərakəndə şəkildə olsa da, indi artıq vahid mərkəzdən idarə olunan diaspor təşkilatları fəaliyyət göstərir. Əgər 44 günlük müharibə və ondan sonrakı proseslərə diqqət yetirsək, görərik ki, ABŞ-da, Avropada və dünyanın müxtəlif ölkələrində yüz ildən artıq bir dövrdə oturuşmuş erməni lobbisinə, diaspor təşkilatlarına qarşı Azərbaycan diaspor təşkilatları kifayət qədər effektiv mübarizə apardı. Bir çox hallarda say baxımından az olmağımıza baxmayaraq, soydaşlarımız ermənilərə qarşı yetərincə cəsarətli, prinsipial, qətiyyətli mövqe tutdular. Gələcəkdə də o ölkələrdə yaşayan gənclərimizin, yeni nəsil azərbaycanlıların həmin ölkələrin ictimai-siyasi həyatına daha yaxından inteqrasiya etməsi, o ölkələrin ictimai-siyasi həyatında daha əhəmiyyətli rol oynaması və konkret olaraq seçkili orqanlarda işləməsi üçün xüsusi konsepsiya mövcuddur. Bu istiqamətdə Azərbaycan dövləti iş aparır. Son illər Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsində aparılan kadr dəyişikliyi bu məsələlərə ciddi təkan verdi və əvvəllər mövcud olmuş müəyyən nöqsanlar aradan qaldırıldı. Azərbaycan diasporunun gələcəyi parlaqdır, apardığı işin müsbət nəticələrini daha çox hiss edəcəyik. Diaspor təşkilatlarının fəaliyyətləri çərçivəsində lobbi təşkilatlarının da mövcudluğu qaçılmazdır. Gələcəkdə Azərbaycanın dostlarının sayının get-gedə artmasının şahidi olacağıq. Prezident İlham Əliyevin bu istiqamətdə apardığı siyasət özünü tam doğruldur, gələcəkdə də daha güclü Azərbaycan dövləti olması üçün lazımi tədbirlər görülür”.
Bakı Politoloqlar Klubunun sədri Zaur Məmmədov qeyd edib ki, diaspor quruculuğu məsələsi Azərbaycan dövləti üçün önəmli istiqamətlərdən biridir:
“Xarici siyasətimizdə enerji faktoru ilə yanaşı, diaspor resurslarımızın potensialından səmərəli şəkildə istifadə edə bilərik. Çünki azərbaycanlılar dünyada çox böyük saya malikdirlər. Müxtəlif ölkələrdə, xüsusən MDB məkanında, qonşu ölkələrdə azərbaycanlıların sayı kifayət qədər çoxdur. Rusiya, Gürcüstan və İrandakı azərbaycanlılardan danışırıqsa, onlar diaspor deyil, yerli əhalidirlər. Biz eyni zamanda Rusiyanın bir çox bölgələrində, Ukraynada, Mərkəzi Asiya, Şərqi Avropa ölkələrindəki, Avropa İttifaqının əsas mərkəzi ölkələrindən olan Almaniyadakı, Belçikadakı diasporlarda azərbaycanlıların kütləvi halda olmasını xüsusi qeyd edə bilərik. Əlbəttə, görüləsi işlər çoxdur. Diasporun siyasiləşməsi, sosiallaşması, fəaliyyət göstərdiyi ölkədəki proseslərə inteqrasiyası vacibdir. Baxmayaraq ki, azərbaycanlıların sayı kifayət qədər çoxdur, bəzən görürük, bu məsələlərdə müxtəlif kazuslar ortaya çıxır. Bütün bu hallar aradan qaldırılmalıdır. Yaxşı olardı ki, xarici ölkələrdə diplomatik nümayəndəliklər, diaspor təşkilatları, eyni zamanda ayrı-ayrı aidiyyəti qurumlar bu məsələlərə sistemli, koordinasiyalı şəkildə yanaşsınlar və ortaq hədəfləri ortaya qoysunlar. Koordinasya olmaması ilə yanaşı, bəzi hallarda bir-biriləri üçün maneəçilik törətmələrinin də şahidi oluruq”.
