Məzmuna keç
Azərbaycan bayrağı Pravda.az — xəbər portalı
Özəl

Deputat: “Mənbəyi məlum olmayan mətnlərə yer verilməməlidir”

Paylaş:
Deputat: “Mənbəyi məlum olmayan mətnlərə yer verilməməlidir”
Bizi Google News-da izləyin

Son günlər Azərbaycanda ümumtəhsil məktəblərində istifadə olunan dərsliklərin məzmunu ilə bağlı narazılıqlar artmaqdadır. Valideynlər və ictimaiyyət nümayəndələri dərsliklərdə yer alan mətnlərin şagirdlərin yaş və psixoloji inkişafına uyğun olmadığını, eləcə də müəyyən ifadə və təsvirlərin uşaqlara mənfi təsir göstərə biləcəyini düşünürlər. Belə ki, Avropa yazıçılarının əsərlərindən seçilərək Azərbaycan məktəb dərsliklərinə, əsasən, VII və daha aşağı siniflərin dərsliklərinə daxil edilən bəzi hissələr tənqidlərə səbəb olub. Xüsusilə Polyanna və xanım Snounun dialoqunda yer alan “Bütün gecəni yata bilməmişəm, bilirsiniz, yatmağı heç sevmirəm. Yatmaq əvəzinə gözəl işlər görmək olar” ifadələri ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Cəmiyyətdə bu cür fikirlərin məktəblilərə hansı mesajı verdiyinə dair suallar yaranıb. Bununla yanaşı, aşağı sinif dərsliklərində turizm şirkətlərinin adlarının çəkilməsi və həmin şirkətlərlə bağlı məlumatların yer alması da birmənalı qarşılanmır. Mütəxəssislər dərsliklərdə kommersiya maraqlarına xidmət edən məlumatların nə dərəcədə məqsədəuyğun olduğunu sual altına alırlar. Digər narazılıq doğuran məqamlardan biri isə orta məktəb dərsliklərində mətnlərdə yer alan şərab və sərxoşluq mövzusunun təsvirlərlə izah edilməsidir. Xüsusilə azyaşlı və yeniyetmə şagirdlərin istifadə etdiyi dərsliklərdə bu cür təsvirlərin verilməsi uşaqların yaş və psixoloji xüsusiyyətlərinin nə dərəcədə nəzərə alındığı məsələsini gündəmə gətirir. Bütün bunlar nəzərə alınaraq məktəb dərsliklərinin hazırlanması, məzmununun seçilməsi məsələsinə nəzarətin güclənməsi tələb edilir.

Mövzu ilə bağlı Pravda.az-a açıqlama verən Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin üzvü Samir Vəliyev deyib ki, dərsliklərdəki mətnlərin, şeir və hekayələrin keyfiyyəti məsələsi kifayət qədər ciddi və həssas mövzudur. 

S.Vəliyev bildirib ki, dərslik sadəcə şagirdə müəyyən bilikləri ötürən vəsait deyil, eyni zamanda şagirdin dünyagörüşünün, estetik zövqünün, mənəvi dəyərlərinin dil və təfəkkürünün formalaşmasına təsir göstərən əsas vasitələrdən biridir: “Şəxsən mən hesab edirəm ki, dərsliklərin keyfiyyətini yanlız proqramın tələblərinə uyğunluğu və ya mövzuların sayına görə qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Məzmunun elmi-pedaqoji, eyni zamanda metodiki və psixoloji baxımdan uyğunluğu əsas götürülməlidir. Xüsusilə bəddi mətnlərin seçilməsinə çox ciddi fikir verilməlidir, uşaqlara təqdim olunan şeir və hekayələr onların birinci növbədə yaş xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır, psixoloji inkişaf səviyyəsinə, dünyagörüşünə tam adekvat olaraq cavab verməlidir. Mətn birinci növbədə uşağın marağını oyatmalı, onda mütaliə, sevgi yaratmalı, təxəyyülünü genişləndirməli, xeyirxah, mərhəmət, vətənpərvərlik, dürüstlük kimi mənəvi keyfiyyətləri aşılamalıdır”.

Deputat vurğulayıb ki, digər mühüm məsələ isə müəllif hüquqları və ədəbi mətnlərin originallığıdır: “Dərsliklərdə istifadə olunan şeir və hekayələrin müəllifi dəqiqliklə göstərilməlidir. Mənbəyi məlum olmayan mətnlərə yer verilməməlidir. Əgər hər hansısa əsər ixtisar olunur, sadələşdirilir və ya müəyyən dəyişikliklərə məruz qalırsa, bu, mütləq elmi və metodiki əsaslandırılmalıdır. Müəllifin üslubunu, əsərin ideyasını və bədii bütövlüyünü pozmaq hesab edirəm ki, yolverilməzdir. Çünki uşaq həmin mətni doğru ədəbi nümunə kimi qəbul edir və gələcəkdə dil duyumu və eyni zamanda  nitq mədəniyyəti də məhz bu nümunələr əsasında formalaşır. Narahatedici məsələlərdən biri də uşaqların klassik və müasir Azərbaycan ədəbiyyatının ən yaxşı nümunələri ilə kifayət qədər tanış edilməməsidir. Bizim çox zəngin uşaq ədəbiyyatımız, dəyərli şair və yazıçılarımız var. Nə üçün biz onların əsərlərindən, yazılarından istifadə etməyək? Dərsliklərdə həm milli ədəbi irsimizə eyni zamanda uşaq ədəbiyyatının keyfiyyətli nümunələrinə daha çox yer verilməlidir”.

Parlament üzvü vurğulayıb ki, əsas məsələ dərsliklərdə yalnız informasiya və mətn bolluğu deyil, onların uşağa nə verdiyi məsələsi daha önəmlidir: “Bəzən mətnlər həddindən artıq mürəkkəb olur, süni və uşağın gündəlik həyat təcrübəsindən çox uzaq olur. Halbuki dərslik uşağın yaşadığı dünyaya yaxın olmalıdır. Bu baxımdan hesab edirəm ki, buna xüsusi diqqət yetirilməsi çox vacibdir. Zənnimcə, dərsliklərin hazırlanması və qiymətləndirilməsi prosesində müəllimlərin və uşaq psixoloqlarının, dilçi, ədəbiyyatşünasların, metodistlərin və eləcə də valideynlərin iştirakı çox vacibdir. Dərslik yalnız kabinetlərdə hazırlanıb təsdiqlənən sənəd olmamalıdır. Real sinif şəraitində sınaqdan keçirilməli, müəllim və şagirdlərin rəyləri nəzərə alınmalı, aşkar edilən nöqsanlar zamanında aradan qaldırılmalıdır. Biz nəzərə almalıyıq ki, dərslikdəki hansısa şeir şagirdlərin yaddaşında illərlə qala bilər. Bir hekayə onun həyata baxışına təsir göstərə bilər. Ona görə dərsliklərə adi tədris materialı kimi yox daha çox gələcək nəsilin formalaşmasına xidmət edən strateji, əhəmiyyətli  vasitə kimi yanaşılmalıdır. Təbii ki, dərsliklərdə müsbət nümunələr də var. Lakin eyni zamanda biz onu da inkar etmirik ki, dərsliklərimizdə ciddi çatışmazlıqlar da mövcuddur. Bütövlükdə düşünürəm ki, bu məsələyə çox ciddi və həssaslıqla yanaşmalıyıq çünki bu dərsliklər məhz bizim gələcəyimiz olan övladlarımızı formalaşdıracaq vasitədir”.

Şəhanə Qədirli

Paylaş:

Ən son xəbərlər