“Dövlətin sosial və iqtisadi siyasətində qəbul edilən qərarların səmərəliliyi əhalinin faktiki yaşayış şəraiti, məşğulluq imkanları və təsərrüfat fəaliyyəti haqqında məlumatların dəqiqliyindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Hansı yaşayış məntəqəsində yeni məktəbə ehtiyac olduğunu, harada kommunal infrastrukturun genişləndirilməsinin vacibliyini və hansı ərazilərdə kənd təsərrüfatının inkişaf potensialının daha yüksək olduğunu müəyyənləşdirmək üçün etibarlı statistik məlumat bazası tələb olunur. Ev təsərrüfatlarının uçotu da məhz bu ehtiyacdan irəli gələn idarəetmə vasitələrindən biridir”.
Bu sözləri Pravda.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Rövşən Muradov deyib.
R.Muradov xatırladıb ki, Azərbaycanda təsərrüfatbaşına uçotun tarixi ötən əsrin 40-cı illərinə gedib çıxır: “Kənd yaşayış məntəqələrində onilliklər ərzində aparılan bu proses 2012-ci ildən şəhər və qəsəbələri də əhatə edib. Nazirlər Kabinetinin 2024-cü il 22 may tarixli 273 nömrəli qərarı ilə uçotun hüquqi və təşkilati əsasları tənzimlənib. Dövlət Statistika Komitəsinin 2026-cı il 13 oktyabr tarixli qərarı isə mövcud uçot sənədlərinin yenilənməsini nəzərdə tutur. 2027-ci il yanvarın 1-dən tətbiq ediləcək dəyişikliklərin başlıca istiqaməti uzun illər kağız üzərində aparılmış uçotun elektron sistemə keçirilməsi və məlumatların işlənilməsi imkanlarının təkmilləşdirilməsidir. Bu yeniliyin iqtisadi mahiyyəti məlumatların toplanmasından daha genişdir. Ayrı-ayrı dövlət informasiya sistemlərində mövcud göstəricilərin əlaqələndirilməsi təkrarlanan inzibati prosedurları azalda, statistik məlumatların aktuallığını yüksəldə və qərarların qəbulunda vaxt itkisini minimuma endirə bilər. Eyni zamanda, ev təsərrüfatlarının sosial-demoqrafik tərkibi, yaşayış şəraiti və iqtisadi fəaliyyəti haqqında sistemləşdirilmiş məlumatlar dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən layihələrin ərazi və əhali ehtiyaclarına uyğun planlaşdırılmasına əlavə imkan yaradır. Məsələnin digər mühüm tərəfi kənd təsərrüfatı ilə bağlıdır. Torpaq sahələri, heyvandarlıq, bitkiçilik və təsərrüfat istehsalının həcminə dair məlumatlar ayrı-ayrı regionların iqtisadi potensialının qiymətləndirilməsinə kömək edə bilər. Xüsusilə kənd yerlərində kiçik istehsalçıların fəaliyyətinin daha dolğun statistik mənzərəsinin formalaşdırılması aqrar dəstək tədbirlərinin, suvarma infrastrukturunun və yerli məşğulluq proqramlarının planlaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə məskunlaşmanın genişləndiyi indiki mərhələdə isə faktiki əhali və təsərrüfat göstəricilərinin dəqiqləşdirilməsi sosial infrastrukturun və yeni iş yerlərinin əhalinin real tələbatına uyğun inkişaf etdirilməsinə kömək göstərə bilər”.
Deputat deyib ki, ictimai müzakirələrdə müəyyən narahatlıq doğuran məsələlərdən biri ev təsərrüfatlarına məxsus əmlakın, elektron avadanlıqların və kənd təsərrüfatı məhsullarının uçota alınmasıdır: “Burada statistik uçotun mahiyyəti ilə vergitutmanın hüquqi əsaslarını fərqləndirmək vacibdir. Hər hansı əmlakın və ya istehsal göstəricisinin statistik sənəddə əks olunması avtomatik şəkildə yeni vergi öhdəliyi yaratmır. Vergilərin müəyyənləşdirilməsi və tətbiqi Vergi Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Hazırda müzakirə edilən aqrar vergi güzəştlərinə dair dəyişikliklərlə ev təsərrüfatlarının elektron uçotu ayrı-ayrı hüquqi məsələlərdir. Onların eyni proses kimi təqdim olunması vətəndaşlarda yanlış təsəvvür formalaşdıra bilər. Bununla yanaşı, rəqəmsallaşmanın uğuru fərdi məlumatların qorunmasından və ictimai etimaddan da asılıdır. Vətəndaş hansı məlumatların toplandığını, onların hansı məqsədlərlə istifadə olunduğunu və yanlış məlumatların necə düzəldilə biləcəyini aydın bilməlidir. Azərbaycan Respublikasının “Fərdi məlumatlar haqqında” Qanunu bu istiqamətdə müvafiq hüquqi təminatlar müəyyən edir. Elektron uçot sisteminin fəaliyyəti həmin tələblərə uyğun təşkil olunmalı, məlumatlara çıxış səlahiyyətləri və informasiya təhlükəsizliyi mexanizmləri ciddi şəkildə qorunmalıdır. Beynəlxalq təcrübə də göstərir ki, məlumatlara əsaslanan dövlət idarəçiliyində əsas üstünlük statistik göstəricilərin çoxluğunda deyil, onların düzgün təhlil edilərək ictimai xidmətlərin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəldilməsindədir. Bu baxımdan, elektron uçotun tətbiqi sosial siyasətin ünvanlılığını artırmaq, regional inkişaf fərqlərini daha dəqiq qiymətləndirmək və büdcə resurslarından istifadənin nəticəliliyini yüksəltmək üçün əlavə imkanlar formalaşdırır. Hesab edirəm ki, ev təsərrüfatlarının uçotunun rəqəmsallaşdırılmasını mövcud inzibati sistemin müasirləşdirilməsi və sübuta əsaslanan iqtisadi idarəetmənin gücləndirilməsi baxımından qiymətləndirmək lazımdır. Burada əsas vəzifə məlumatların hüquqi təhlükəsizliyini təmin etməklə onların dövlət planlaşdırmasında real nəticəyə çevrilməsidir. Dəqiq uçot düzgün qərarların qəbuluna, düzgün qərarlar isə dövlət resurslarının vətəndaşların ehtiyaclarına daha səmərəli istiqamətləndirilməsinə imkan yaradır”.
Şəhanə Qədirli